Postanowienie NSA z 23 stycznia 2013 r., I OZ 10/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 46/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] października 2010 roku nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 października 2012 r. odmówił J. H. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że J. H. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie. Przed złożeniem przedmiotowego wniosku skarżącego reprezentował ustanowiony przez niego pełnomocnik, który złożył w imieniu J. H. skargę kasacyjną. Powyższy stosunek pełnomocnictwa został wypowiedziany przez pełnomocnika w piśmie z dnia 10 lutego 2012 r.

W złożonym przez siebie oświadczeniu wnioskodawca wskazywał, że składanie ponownego wniosku na druku PPF jest zbędne, gdyż prawo pomocy zostało mu już raz przyznane przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1435/08). Ponadto wyjaśnił, iż nie wystąpił o prawo pomocy lecz jedynie o wyznaczenie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu z okręgu Naczelnego Sądu Administracyjnego w miejsce dotychczas zastępującego go adwokata, który wypowiedział mu pełnomocnictwo. Z treści wniosku wynikało, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną i synem w mieszkaniu komunalnym o powierzchni [...] m². Nie posiada przedmiotów wartościowych, oszczędności lub lokat pieniężnych. Obecne dochody jego i żony to emerytura w łącznej wysokości [...] zł, a syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jako posiadany majątek wskazał nieprzynoszącą dochodu działkę o powierzchni [...] m² zabudowaną budynkiem gospodarczym, która stanowi własność odrębną żony.

Na skutek wezwania do uzupełnienia braków wniosku, wnioskodawca przedstawił koszty związane z utrzymaniem nieruchomości określając je na kwotę [...] zł rocznie z tytułu podatku od nieruchomości oraz [...] zł miesięcznie z tytułu energii elektrycznej. Nie sprecyzował wysokości wydatków związanych z wyżywieniem, higieną i odzieżą, stwierdzając, iż ponosi je tylko w takim zakresie, w jakim wystarcza środków na ich zakup. Załączył faktury na zakup lekarstw typu witaminy, polopiryna, Omega 3, maść oxycort z okresu marzec - wrzesień 2012r. na łączną kwotę [...] zł. Podkreślił również fakt pozostawania w zadłużeniu czynszowym na kwotę [...] zł.

Oddalając powyższy wniosek Sąd Wojewódzki wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia na wstępie wskazano, że uprawnienia, jakie uzyskał wnioskodawca na podstawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia z dnia 30 września 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 95/08, obejmujące tę sprawę, nie przenoszą się na sprawę zakończoną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2011 r. (sygn. akt IV SA/Gl 46/11).

Odnosząc się zaś do samego wniosku Sąd Wojewódzki wskazywał, że rezygnacja z dalszego pełnomocnictwa ze strony pełnomocnika z wyboru nie przyznaje stronie uprawnienia do prawa pomocy udzielanego przez sąd. Ocena zasadności złożonego przez J. H. wniosku powinna zatem zostać dokonana przy uwzględnieniu przesłanek określonych w treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Oceniając zasadność wniosku przez pryzmat przesłanek w tym przepisie wskazanych Sąd Wojewódzki stwierdził, że wnioskodawca był w stanie realizować swoje prawo do sądu korzystając z usług pełnomocnika z wyboru. Analiza zaś jego sytuacji majątkowej, przy uwzględnieniu okoliczności, iż w postępowaniach sądowoadministracyjnych prowadzonych z jego udziałem w latach wcześniejszych wskazywał identyczne informacje (oraz wskazywał na zaległości w zapłacie czynszu za zajmowany lokal), nakazywała uznać, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie wykorzystuje należycie własnych środków, zaniedbując możliwości użycia ich w celu poprawy swojej sytuacji materialnej. Wnioskodawca bowiem od kilku lat posiada niedochodową nieruchomość obciążającą budżet rodziny i niepodejmuje żadnych czynności w celu zmiany sytuacji majątkowej. Bez znaczenia przy tym – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – pozostawał fakt, iż stanowi ona odrębny majątek jego żony, w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i obowiązani są do wzajemnego wspierania, w tym również finansowego. Sprzedaż majątku odrębnego żony i uzyskane z tego tytułu środki – w ocenie Sądu - poprawiłoby sytuację rodziny pozwalając na rozwiązanie problemu długu wchodzącego w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wnioskodawcy, a także jego sporów sądowych.

Sąd Wojewódzki wskazywał również, że wnioskodawca w piśmie z dnia 7 października 2012 r., jako zasadniczy wydatek ponoszony w rodzinie wskazał koszty związane z zabudowaną działką, a pozostałe wydatki na utrzymanie i leki nie zostały przez niego precyzyjnie określone. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynikało zaś, że nie były to wydatki znaczące dla budżetu strony. Posiadane środki mogły więc, przy dołożeniu należytej staranności, zaspokoić podstawowe potrzeby rodziny wnioskodawcy, a także pozwolić na oszczędzenie niezbędnej, dla opłacenia pełnomocnika z wyboru kwoty. Wynikający z przedstawionych faktów brak zaangażowania w poprawę sytuacji materialnej rodziny nie pozwalał więc Sądowi na przyznanie wnioskodawcy, żądanego przez niego uprawnienia.

J. H. w złożonym przez siebie zażaleniu - wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie – wskazywał, że ustanowionemu przez siebie pełnomocnikowi nie wręczył żadnego honorarium, z tytułu prowadzenia przedmiotowej sprawy. Wskazany pełnomocnik reprezentował skarżącego również w innych rozpoznawanych z jego udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach sprawach. Strona wskazywała, że zależy jej na rozpoznaniu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w jego sprawach orzekają sędziowie, którzy sami powinni się z nich wyłączyć z uwagi na fakt rozpoznawania innych spraw skarżącego.

Odnosząc się zaś do swojej sytuacji finansowej skarżący wywodził, że obecnie jego żona jest hospitalizowana. Dochód na trzyosobową rodzinę wynosi [...] zł. Obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Wskazywana zaś przez niego działka nie generuje żadnego dochodu. Nie stać go na ustanowienie pełnomocnika z wyboru.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji.

Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.

Podkreślenia również wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądnym przez niego zakresie. Z treści przedstawionych przez niego dokumentów wynika, że uzyskiwany przez skarżącego, i członów jego rodziny dochód wystarcza na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb. Ich wysokość przy tym nie przewyższa dochodów, a zatem skarżący jest w stanie zaoszczędzić odpowiednie środki, z których mógłby pokryć wynagrodzenie ustanowionego przez siebie pełnomocnika. Świadczy o tym dodatkowo sam fakt, że taki pełnomocnik został przez niego ustanowiony. Skarżący nie wykazał przy tym – choć był do tego zobligowany - że reprezentowanie go w niniejszej sprawie przez zawodowego pełnomocnika miało charakter nieodpłatny. Podnoszone zatem w tym zakresie twierdzenia nie zasługują na uwzględnienie.

Również okoliczności dotyczące nieruchomości, stanowiącej odrębny majątek żony skarżącego, uzasadniają wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko. Utrzymywanie niedochodowej nieruchomości, która stanowi obciążenie finansowe budżetu rodziny skarżącego, świadczy o braku chęci poprawy własnej sytuacji finansowej. Prawo pomocy nie może zaś zostać przyznane osobie, która świadomie nie korzysta z możliwości jej poprawy, poprzez pozbycie się zbędnych obciążeń finansowych, czy też przynajmniej wykorzystanie swoich możliwości do zrównoważenia ponoszonych wydatków (np. wynagrodzenie z tytułu dzierżawy). Skarżący nie wykazał, że przedmiotowa działka nie może stanowić przedmiotu jakiegokolwiek obrotu, z którego można by uzyskać dochód równoważący przynajmniej koszty jej utrzymania, co wpłynęłoby na poprawę sytuacji majątkowej jego i członków jego rodziny.

Nie można było w związku z powyższym obiektywnie uznać, że skarżący wykorzystał wszystkie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów wynagrodzenie ustanowionego na jego rzecz pełnomocnika, co uzasadniało odmowę przyznawania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Także fakt hospitalizowania żony skarżącego, która nota bene uzyskuje świadczenie emerytalne, sam w sobie nie uzasadnia ustanowienia na jego rzecz pełnomocnika z urzędu. Jak wskazano wyżej, przesłanką przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznej ilości środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania własnych i rodziny. Skarżący nie wykazał jednak w jakim zakresie powyższa okoliczność wpłynęła na pogorszenie jego sytuacji finansowej oraz czy w zaistniałej sytuacji nie będzie zdolny pokryć wynagrodzenia ustanowionego przez siebie pełnomocnika.

Bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają zarzuty dotyczące obsadzenia składów Sądu Wojewódzkiego orzekających sprawach z udziałem skarżącego. Nie mają one bowiem wpływu na ocenę realizacji przesłanek uzasadniających przyznanie J. H. prawa pomocy.

Powyższe nakazywało uznać zatem złożony przez skarżącego wniosek za niepełny i nierzetelny, a tym samym za mało wiarygodny i niezasługujący na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.