Postanowienie NSA z 26 sierpnia 2015 r., I OZ 1007/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 790/14 odmawiające C. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

1. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowych oświadczeniach wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów oraz nie ma oszczędności. Posiada natomiast dom o powierzchni 347 m2, na działce o wielkości 1245 m2. Wyjaśnił, że nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada kont osobistych, nie osiąga dochodów z posiadanej nieruchomości. Oświadczył, że na koszty jego utrzymania składają się opłaty za energię elektryczną w wysokości około 80 zł, koszty zakupu żywności 400 zł oraz inne koszty ok 100 zł.

Ustosunkowując się zaś do wezwania o wskazanie środków, z jakich się utrzymuje, podał w piśmie z dnia 30 kwietnia i w sprzeciwie z dnia 25 maja 2015 r., że uzyskuje wsparcie od "mecenasów, z którym współpracuje w postępowaniach sądowych". Do wniosku dołączył kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2014 (PIT– 37). Dodatkowo podkreślił, że w sprawach toczących się z jego powództwa lub powództwa Spółki, w której jest Prezesem Zarządu, przed Sądem Najwyższym, jest zwalniany z kosztów sądowych. Wyjaśnił, też, że dom, w którym mieszka, nie jest jeszcze ukończony dlatego nie są naliczane podatki. Ponadto oświadczył, że nie osiąga stałych dochodów, a swoje podstawowe potrzeby zaspakaja dzięki mecenasom, z którymi współpracuje przy wnoszeniu skarg kasacyjnych. Środki te są jednak nieregularne i uzależnione od wyników postępowań przed Sądem Najwyższym.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 790/14 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że złożone przez niego oświadczenie nie pozwala na dostateczną ocenę jego sytuacji majątkowej.

Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wa 790/14, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Sąd stwierdził, że analizując złożone przez skarżącego oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody. Nie można bowiem, w ocenie Sądu, przyjąć, by wnioskodawca egzystował nie osiągając żadnego dochodu. Nie można też uznać za wiarygodne, by źródłem jego utrzymania była jedynie "pomoc mecenasów", którzy reprezentują go z urzędu w postępowaniach sądowych. Niezależnie od tego, że skarżący nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów (np. oświadczenia pełnomocnika z urzędu o przekazaniu wynagrodzenia na rzecz wnioskodawcy), to nie można – w ocenie Sądu – przyjąć, by taki sposób "pozyskiwania" środków finansowych mógł mieć charakter stały i przez to zapewnił wnioskodawcy środki niezbędne dla stałego utrzymania. Skoro bowiem skarżący oświadcza, iż ponosi miesięczne wydatki na wyżywienie oraz opłaty związane z eksploatacją domu, to można stwierdzić, że dysponuje co miesiąc środkami finansowymi na ich pokrycie, a to z kolei prowadzi do wniosku, że ich źródło ma charakter stały. Takiego stałego źródła wnioskodawca jednak nie wskazał - mimo, iż był do tego wzywany. Ponadto Sąd I instancji zauważył, że mimo tak trudnej – w ocenie samego skarżącego – sytuacji materialnej, nie korzysta on z pomocy społecznej i nie jest również zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bowiem jak twierdzi pełni funkcję Prezesa Zarządu spółki bez wynagrodzenia.

Powyższe wątpliwości powodują – zdaniem Sadu – że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego.

Odnosząc się zaś do twierdzenia skarżącego, iż inne sądy powszechne przyznają mu prawo pomocy, Sąd wskazał, że okoliczność ta nie może zastąpić analizy aktualnej sytuacji majątkowej ustalonej w niniejszym postępowaniu.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym stwierdził, że przedstawione przez niego informacje i dokumenty pozwalają na ocenę jego sytuacji materialnej, powtarzając w uzasadnieniu dotychczasową argumentację zawartą w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2015r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia własnych starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.

Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego należy mieć na uwadze, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń, skarżący nie przedstawił w wyznaczonym terminie dodatkowych materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. Żadne nowe istotne dla rozstrzygnięcia wniosku okoliczności nie zostały też przedstawione w zażaleniu, którego treść jest powtórzeniem argumentacji zawartej w sprzeciwie.

Zaznaczyć ponadto należy, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13).

W niniejszej sprawie należy się zgodzić z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.