Uzasadnienie
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 czerwca 2023 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi.
Przesyłka zawierająca wezwanie do usunięcia braków formalnych została odebrana przez matkę skarżącego 20 lipca 2023 r. W zakreślonym terminie (tj. do 27 lipca 2023 r.) braki formalne skargi nie zostały uzupełnione.
Zaskarżonym postanowieniem z 16 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę.
Skarżący, zastępowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości lub w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 71 § 1 p.p.s.a. (powinno być art. 72 § 1 p.p.s.a. – uwaga Sądu) poprzez odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braków formalnych i uznanie, że wezwanie zostało prawidłowo doręczone do rąk dorosłego domownika skarżącego, podczas gdy z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi samotne gospodarstwo domowe i matka skarżącego nie jest domownikiem, bowiem nie zamieszkuje z nim faktycznie, zatem wezwanie to nie zostało prawidłowo doręczone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Niewątpliwie wywiedziona na gruncie niniejszej sprawy skarga była dotknięta brakiem formalnym. Zgodnie bowiem z treścią art. 46 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") każde pismo strony powinno zawierać m.in. podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Brak formalny w postaci niepodpisania skargi wymagał więc wszczęcia procedury naprawczej na mocy art. 49 § 1 w zw. art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Nieuzupełnienie tego braku było obarczone rygorem odrzucenia skargi na mocy art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W wywiedzionym zażaleniu skarżący zakwestionował skuteczność doręczenia wezwania do usunięcia braków formalnych, wskazując, że wezwanie zostało doręczone do rąk jego matki, która nie jest dorosłym domownikiem adresata przesyłki (skarżącego). Należy zatem wyjaśnić, że przepis art. 72 § 1 p.p.s.a. (w sformułowanym w zażaleniu zarzucie błędnie przywołano art. 71 § 1 p.p.s.a.) wprowadza jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, która zakłada, że takie doręczenie nastąpiło. Jak stanowi dyspozycja art. 72 § 1 p.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Doręczenie dokonane w tym trybie traktuje się na równi z doręczeniem stronie i wywołuje ono takie same skutki, łącznie z rozpoczęciem biegu terminów do wystąpienia ze środkami procesowymi czy uzupełnieniem braków formalnych podjętych czynności procesowych.
Sytuacja taka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zamieszczonego w aktach sprawy wynika, że doręczenie w trybie zastępczym zostało dokonane prawidłowo dorosłemu domownikowi (matce skarżącego) i skutkowało domniemaniem, że pismo dotarło do rąk adresata. Argumentacja zażalenia tego domniemania nie obaliła. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem właściwym dowodem, z którym wiąże się domniemanie doręczenia przesyłki przez pocztę, jest zwrotne potwierdzenie odbioru. Pocztowy dowód doręczenia przesyłki stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (por. np. postanowienie NSA z 31 marca 2010 r., I FSK 1929/09 i powołane tam postanowienie SN z 30 kwietnia 1998 r., III CZ 51/98). Taki charakter zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki uzasadnia przyjęcie, że dokument ten korzysta z domniemania prawdziwości. Domniemanie to może zostać obalone przeciwdowodem. Nie można jednak przyjąć, by do obalenia tego domniemania wystarczyło twierdzenie strony, że doręczenie przesyłki było nieskuteczne. Ciężar obalenia domniemania prawdziwości pocztowego dowodu doręczenia pisma spoczywa na zainteresowanym (ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi skutki prawne) (por. np. postanowienie NSA z 6 lutego 2014 r., II OZ 112/14).
Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie, że osoba, która odebrała przesyłkę, nie była dorosłym domownikiem, a także że nie przekazała mu pisma. Autor zażalenia powołał się wprawdzie na akta sprawy, z których w jego ocenie ma wynikać, że skarżący prowadzi samotne gospodarstwo domowe, a jego matka nie zamieszkuje z nim faktycznie, niemniej treść notatki służbowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 8 grudnia 2022 r. tych twierdzeń w kluczowym dla sprawy zakresie nie potwierdza. Organ ustalił, że pod wskazanym przez skarżącego adresem wyodrębnione zostały 2 lokale mieszkalne, w których prowadzone są 4 gospodarstwa domowe. Jeden z lokali zajmuje skarżący wraz z matką, którzy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. W skardze na decyzję organu II instancji skarżący potwierdził, że zajmuje w tym lokalu jeden oddzielny pokój, natomiast łazienka, kuchnia, korytarz, podwórko, wejście pozostają wspólne dla każdego z 4 gospodarstw. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, aby matka skarżącego – zajmująca wspólnie ze skarżącym jeden lokal mieszkalny (odrębność pokojów pozostaje przy tym irrelewantna) – nie posiadała statusu domownika.
Autor zażalenia w sposób niewłaściwy utożsamia prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego ze statusem domownika. Pojęciu "domownik" ustawodawca nie nadał jakiegoś specyficznego znaczenia, trzeba mu więc zgodnie z regułami wykładni językowej przypisywać treść, jaką ma w języku potocznym, a według Słownika języka polskiego pod red. M. Szymczaka "domownik" to osoba stale mieszkająca w jakimś domu, człowiek mieszkający z kimś razem, np. członek rodziny, współlokator czy pracownik domowy (por. postanowienie NSA z 20 sierpnia 2013 r., II OSK 1848/13). Aby dana osoba mogła być uznana za domownika, nie musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z adresatem (por. postanowienie WSA w Warszawie z 23 czerwca 2008 r., III SA/Wa 867/08 i powołane tam postanowienie SN z 13 listopada 1996 r., III RN 27/96). Tym samym nie zasługuje na aprobatę stanowisko skarżącego, zgodnie którym za domownika może być uznana jedynie osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. Taka wykładnia nie znajduje uzasadnienia w treści art. 72 § 1 p.p.s.a.
Należy podkreślić, że odbiór korespondencji wraz z podpisaniem zwrotnego potwierdzenia odbioru równoznaczny jest z wyrażeniem woli oddania przesyłki adresatowi. Doręczyciel nie jest uprawniony do weryfikowania, czy dorosła osoba przebywająca w danym lokalu jest rzeczywiście domownikiem adresata, musi bowiem polegać na oświadczeniu tej osoby i składanym przez nią podpisie potwierdzającym nie tylko odbiór przesyłki, ale również zobowiązanie się do oddania przesyłki adresatowi. Natomiast adresata obciążają ewentualne negatywne konsekwencje prawne zaniedbań osoby, która zobowiązała się oddać mu przesyłkę. Bez znaczenia jest przy tym, kto w tym przypadku odebrał przesyłkę, skoro osoba ta oświadczyła, że jest dorosłym domownikiem i zobowiązała się oddać przesyłkę adresatowi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2016 r., II OZ 263/16). Podjęcie się odbioru korespondencji przez domownika nakłada na niego obowiązek należytego zadbania o interesy adresata. Osoba, która zobowiązała się do oddania pisma adresatowi, powinna przekazać niezwłocznie informację o nadejściu przesyłki adresatowi. To adresat jest odpowiedzialny za osoby, które przebywają w jego domu i mogą podczas jego nieobecności odebrać kierowaną do niego przesyłkę, jak to jest w przypadku doręczenia zastępczego dorosłemu domownikowi. Wszelkie zatem zaniechania domownika w terminowym przekazaniu korespondencji adresatowi świadczą o niedochowaniu staranności samego adresata.
Z uwagi na fakt, iż skarżący nie obalił domniemania doręczenia w trybie zastępczym, należało je uznać za prawidłowe. Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że mimo upływu siedmiodniowego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, do których skarżący został prawidłowo wezwany, nie zostały one uzupełnione. W związku z powyższym zaktualizował się rygor odrzucenia skargi, o czym Sąd I instancji prawidłowo orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W konsekwencji zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.
Wniosek dotyczący przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.