Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2392/13, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a."), odmówił H. P. przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dniem 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 226/14.
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.
W dniu 9 czerwca 2014 r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął kolejny wniosek skarżącego sporządzony na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata z urzędu.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach, zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest inwalidą I grupy, posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnoprawności. Jego dochód stanowi renta oraz przyznany zasiłek pielęgnacyjny o łącznej wysokości 1.926,35 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że posiada 1/6 domu o pow. 150 m², 1/6 udziału w mieszkaniu o pow. około 220 m², 1/6 udziału w działkach o pow. 1.500 m² i 2.000 m². Ponadto, jego majątek stanowi: nieruchomość rolna o powierzchni 3,33 ha, a także przyczepy rolnicze, narzędzia, dwa barakowozy i drewniana szopa. Wnioskodawca podniósł, że u osoby prywatnej zaciągnął dług, który spłaca w ratach po 1.500 zł. Oświadczył, że spłaca także pożyczkę w ratach po 167 zł w B.G.Ż. Wnioskodawca dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lipca 2011 r., informację o składce na ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości 252,00 złotych kwartalnie i decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej od marca 2014 r. Wyliczył także, iż po opłaceniu długów pozostaje mu kwota 259,68 zł.
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2392/13 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie, sprecyzowanym pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r., H. P. stwierdził, że w złożonym uprzednio oświadczeniu, w którym napisał "3.700 zł", powinno być "37.000" zł. Ponadto oświadczył, że nadal spłaca zaciągnięty dług.
Zarządzeniem z dnia 5 września 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania oświadczenia wskazującego, od kiedy spłaca zaciągniętą pożyczkę w wysokości 37.000 zł w ratach po 1.500 zł oraz jaka część zaciągniętej pożyczki została przez niego do chwili obecnej spłacona.
W piśmie z dnia 25 września 2014 r. wnioskujący o pomoc oświadczył, że dług spłaca od maja 2013 r. co miesiąc, w związku z czym spłacił 24.000 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2392/13, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a p.p.s.a., strona, skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, dlatego H. P. nie ma obowiązku uiszczenia w rozpoznawanej sprawie kosztów sądowych. Sąd uznał zatem, że wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia z tych kosztów nie może zostać rozpoznany.
Sąd I instancji podkreślił, że rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu, należało ocenić, czy nastąpiła zmiana okoliczności i czy zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazano, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", w rozumieniu powołanego art. 165 p.p.s.a., należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie kolejnego wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd podtrzymał stanowisko, które wyraził w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r., że zobowiązanie względem osoby trzeciej nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem. Wskazano też, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 226/14, rozpatrując zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uznał to stanowisko za słuszne. Dodano przy tym, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe.
Sąd wskazał, że także z dodatkowych wyjaśnień skarżącego nie wynika, iż jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu od rozpoznania poprzedniego wniosku. Sąd zaznaczył, że skarżący dysponuje wyższym dochodem, na skutek dokonanej waloryzacji renty (uprzednio 1.898,42 zł, a obecnie 1.926,35 zł). Sąd nie uwzględnił prywatnych zobowiązań skarżącego, jako nie mających pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem. Wskazano, że ponownie złożony wniosek uzasadniony został analogicznie jak wcześniejszy, a wyjaśnienia skarżącego odnośnie zaciągniętego kredytu budzą wątpliwości, mimo złożenia kolejnych oświadczeń przez wnioskodawcę, z uwagi na ich niespójność.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym nie odniósł się merytorycznie do zaskarżonego postanowienia, jednak z jego treści wywnioskować można, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 168 § 1 p.p.s.a., orzeczenie sądu, od którego nie przysługuje środek odwoławczy, staje się prawomocne. Oznacza to, że orzeczenie takie nie może zostać wzruszone w zwykłym trybie. Natomiast stosownie do brzmienia art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a do takich należy postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Przepis ten jako wyjątek od zasady wyrażonej w art. 168 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być interpretowany rozszerzająco. Warunkiem koniecznym do zastosowania tego przepisu jest wykazanie, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy.
W niniejszej sprawie za zasadne należy uznać stanowisko Sądu I instancji, że skarżący w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wykazał, aby okoliczności sprawy, w świetle których oceniana jest jego sytuacja materialna, uległy zmianie na niekorzyść skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie ocenił przedstawioną przez skarżącego argumentację, popartą oświadczeniami zawartymi w ponownym wniosku o udzielenie pomocy prawnej i odrębnych pismach skarżącego. Odnotowując wynikający z waloryzacji wzrost dochodu skarżącego z tytułu renty, Sąd słusznie podtrzymał stanowisko, że prywatne zobowiązania skarżącego, o których mowa w jego oświadczeniach, nie mogą mieć pierwszeństwa przez kosztami związanymi z procesem.
W tej sytuacji uznać należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2014 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji