Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. odrzucił zażalenie Z. S. na postanowienie tego Sądu z dnia 27 kwietnia 2015 r. odrzucające skargę kasacyjną Z. S. w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że Z. S., reprezentowany przez pełnomocnika R. S., wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie odmowy wyrejestrowania pojazdu. Następnie pełnomocnik skarżącego złożył w imieniu skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 września 2014 r. przyznano Z. S. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na pełnomocnika skarżącego z urzędu Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła r. pr. P.A..
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. S..
W dniu 24 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu r. pr. P.A. złożył opinię prawną w przedmiocie braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku.
Natomiast w dniu 14 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego R.S. złożył sporządzoną przez siebie skargę kasacyjną.
Postanowieniem z 27 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił powyższą skargę kasacyjną z uwagi na złożenie jej przez nieprofesjonalnego pełnomocnika. Postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego z urzędu r. pr. P. A. w dniu 13 maja 2015 r. (zpo k-83).
W dniu 29 maja 2016 r. pełnomocnik skarżącego R.S. wniósł pismo zatytułowane "Skarga Kasacyjna", w której wskazał, że "Skargę Kasacyjną złożyliśmy pisemnie w dniu 16 kwietnia 2015 roku. A nie otrzymaliśmy do dnia dzisiejszego 29 maja 2016 r., żadnej informacji w sprawie rozpatrzenia Skargi Kasacyjnej.... Ponieważ przydzielony nam pełnomocnik z urzędu Radca prawny P.A. wymówił nam usługi prawnej, ustnie i pisemnie w dniu 24 marca 2015 r... Twierdząc w pisemnie, że nie ma podstaw do wniesienia Skargi Kasacyjnej".
Zarządzeniem z dnia 2 czerwca 2016 r. pełnomocnik skarżącego R.S. został poinformowany o odrzuceniu skargi kasacyjnej sporządzonej osobiście, wniesionej w dniu 16 kwietnia 2015 r. i o doręczeniu powyższego postanowienia pełnomocnikowi z urzędu r. pr. P. A.. Ponadto powyższym zarządzeniem pełnomocnik skarżącego R.S. został zobowiązany do sprecyzowania treści pisma poprzez wskazanie, czy pismo zatytułowane "skarga kasacyjna" stanowi w istocie skargę kasacyjną, czy jest tylko stanowiskiem w sprawie.
Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi na powyższe wezwanie wskazał, że "Wobec tego składamy formalne "zażalenie" na sposób Rozpatrzenia naszej SKARGI KASACYJNEJ z dnia 16 kwietnia 2015 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 27 kwietnia 2015 r."
W powyższym piśmie R. S. wskazał, że pełnomocnik z urzędu wymówił usługi prawne w piśmie stwierdzającym brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem autora pisma, Wojewódzki Sąd Administracyjny miał dość czasu do wyznaczenia nowego pełnomocnika, ale tego nie uczynił i dodatkowo nie powiadomił o tym fakcie skarżącego, czym naruszył art. 2, art. 37 ust. 1 i art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. R. S. wskazał, że odpis postanowienia z dnia 27 kwietnia 2015 r. doręczono pełnomocnikowi z urzędu r. pr. P.A.pomimo, że pełnomocnik ten wymówił usługi prawne i powiadomił o tym fakcie Sąd w piśmie jako "STANOWISKO pełnomocnika z urzędu w sprawie istnienia podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej". R. S. wskazał również, że "o postanowieniach i czynnościach prawnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Od 16 kwietnia 2015 r. do 06 czerwca 2016 r. nikt nasz nie poinformował, i żyliśmy w stanie nieświadomości prawnej (ponad 13 miesięcy)".
Wobec treści pisma pełnomocnika skarżącego R. S., pismo z dnia 13 czerwca 2016 r. zostało potraktowane jako zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2015 r.
Odrzucając zażalenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że w niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie doręczone zostało pełnomocnikowi skarżącego z urzędu r. pr. P.A. w dniu 13 maja 2015 r., zatem termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 20 maja 2015 r. Zażalenie zostało więc złożone z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a.
Ponadto Sąd zauważył, że wniesione zażalenie nie spełnia wymogu określonego w art. 194 § 4 p.p.s.a., nie budzi bowiem wątpliwości, że wniósł je pełnomocnik skarżącego, nie będący żadną z osób wymienionych w tym przepisie.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w piśmie z dnia 13 czerwca 2016 r. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 19 września 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Warszawie wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika w osobie r. pr. P. A., który podejmował w niniejszej sprawie czynności w imieniu skarżącego. W sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności powodujących utratę przyznanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Do Sądu nie wpłynęła również żadna informacja Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie o zmianie wyznaczonego z urzędu pełnomocnika.
Zatem nadal jest on pełnomocnikiem skarżącego w niniejszym postępowaniu. Złożenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie stanowi wypowiedzenia pełnomocnictwa.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z. S. reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu r.pr. P. A.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niezwrócenie się do właściwej okręgowej izby radców prawnych lub okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie innego pełnomocnika, w sytuacji złożenia przez pełnomocnika opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy skarżący nie zgadzał się z poglądem pełnomocnika z urzędu, co wyrażało się w złożeniu przez skarżącego zażalenia jak również pisma zatytułowanego "skarga kasacyjna", które należało potraktować jako wniosek o wyznaczenie kolejnego pełnomocnika z urzędu, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia pism skarżącego, w tym zażalenia jako wniesionego z naruszeniem art. 194 § 4 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwrócenie się do właściwej okręgowej izby radców prawnych lub okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie skarżącemu innego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, iż zażalenie na postanowienie z dnia 27 kwietnia 2015 r. odrzucające skargę kasacyjną nie spełnia warunków formalnych warunkujących jego merytoryczne rozpoznanie, co uzasadniało jego odrzucenie na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 178 p.p.s.a.
W myśl art. 194 § 2 p.p.s.a. zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Z akt sprawy wynika, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik r. pr. P.A. otrzymał zaskarżone postanowienie w dniu 13 maja 2015 r., a zatem termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 20 maja 2015 r. Zażalenie z dnia 13 czerwca 2016 r. (nadane w placówce pocztowej 15 czerwca 2016 r.) zostało więc wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa 194 § 2 p.p.s.a., co prawidłowo ustalił Sąd pierwszej instancji.
Ponadto z treści art. 194 § 4 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, iż zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej winno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, za wyjątkiem sytuacji, o której mowa w art. 175 § 2 p.p.s.a., w którym określony został katalog podmiotów zwolnionych od obowiązku zachowania przymusu adwokacko – radcowskiego. Z akt sprawy nie wynika, aby wnoszący zażalenie pełnomocnik skarżącego w osobie R. S. był adwokatem lub radcą prawnym, ani którymkolwiek z podmiotów wskazanych w art. 175 § 2 p.p.s.a. Zasadnym zatem było stanowisko Sądu, który uznał, iż zażalenie z dnia 13 czerwca 2016 r. nie spełnia wymogu sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika i jako niedopuszczalne również z tej przyczyny podlega odrzuceniu.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak też w doktrynie zgodnie przyjmuje się bowiem, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej sporządzone przez osobę, która nie jest adwokatem lub radcą prawnym, ani nie należy do kręgu osób wskazanych w treści art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a., na podstawie art. 178 p.p.s.a., winno zostać przez wojewódzki sąd administracyjny odrzucone (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012 r., s. 482 i powołane tam orzecznictwo; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz [w]: R. Hauser, M. Wierzbowski; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015 r., s. 727).
Wpływu na powyższą ocenę nie miały okoliczności podnoszone w zażaleniu wniesionym na postanowienie z dnia 12 lipca 2016 r. Autor zażalenia upatruje wadliwości zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu zażalenia w tym, że Sąd pierwszej instancji w okolicznościach niniejszej sprawy (w sytuacji złożenia przez pełnomocnika z urzędu opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) wniesienie przez skarżącego skargi kasacyjnej, a następnie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu tej skargi powinien potraktować jako wniosek o wyznaczenie kolejnego pełnomocnika z urzędu, a następnie zwrócić się do właściwej okręgowej izby radców prawnych lub okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie innego pełnomocnika.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest normy prawnej uzasadniającej dokonywanie przez sąd zmiany pełnomocnika wyznaczonego stronie z urzędu, czy też występowanie przez sąd do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, tj. nie doprowadził do pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy. Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika ze skarżącym nie podlega bowiem kontroli sądu administracyjnego.
Sąd wydaje jedynie postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy, wskazane w art. 253 § 1 p.p.s.a., po spełnieniu przez skarżącego przesłanek uprawniających do przyznania tego prawa, natomiast wyznaczenie konkretnego pełnomocnika (w tym również nowego - kolejnego), należy do właściwości odpowiedniego organu samorządu zawodowego, co wynika z treści art. 253 § 1 i 2 p.p.s.a. W świetle regulacji zawartej w art. 244 § 2 p.p.s.a. strona, której przyznano w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.) może zaś wypowiedzieć takiemu pełnomocnikowi pełnomocnictwo procesowe i zwrócić się do odpowiednio uprawnionego organu korporacji zawodowej o wyznaczenie innej osoby jako pełnomocnika w ramach tego samego prawa pomocy, o ile nie zostało ono cofnięte przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 249 p.p.s.a. (zob. post. NSA z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 761/16). W aktach sprawy brak jest informacji, aby sytuacja taka miała miejsce.
Dodatkowo podnieść należy, że zawiadomienie skarżącego oraz Sądu o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, dokonane przez pełnomocnika urzędu pismem z dnia 24 marca 2015 r., nastąpiło w ramach wykonywania wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Na skutek wydania tego postanowienia, przewidziane przez ustawodawcę uprawnienie strony do żądania przyznania prawa pomocy zostało już wyczerpane. Nie ma więc żadnych podstaw do zmiany tego postanowienia przez sąd przez wyznaczenie po raz kolejny pełnomocnika. Natomiast samo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest jednoznaczne z wypowiedzeniem pełnomocnictwa. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności powodujących utratę przyznanego prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (np. cofnięcie przyznanego prawa pomocy), jak też brak jest informacji o ewentualnym wyznaczeniu nowego pełnomocnika z urzędu przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie, to przyjąć należało, iż radca prawny P.A. jest nadal pełnomocnikiem skarżącego w niniejszym postępowaniu, mimo wniesienia opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej, co zdaje się potwierdzać sam pełnomocnik, który będąc autorem niniejszego zażalenia, nie kwestionuje faktu doręczenia mu odpisu postanowienia z dnia 12 lipca 2016 r.
Z tych też przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty zawarte w zażaleniu są całkowicie chybione, zaś skierowany do Sądu wniosek o zwrócenie się do właściwej okręgowej izby radców prawnych lub okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie skarżącemu innego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej, pozbawiony jest jakichkolwiek podstaw prawnych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) oddalił zażalenie.