Uzasadnienie
W dniu 21 maja 2014 r. Z. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema małoletnimi córkami. Wskazał też, że w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2, zaś poza tym nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Ponadto skarżący podał, że miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi "20 groszy na dzień" i pochodzi ze środków przyznanych żonie skarżącego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z 10 czerwca 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Z. S. wniósł sprzeciw od orzeczenia referendarza, podnosząc, że pozbawia go ono prawa do rzetelnego procesu.
Zarządzeniem z 30 czerwca 2014 r. wezwano skarżącego, by w terminie siedmiu dni przedstawił:
- – zaświadczenie z Urzędu Pracy o przyznaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej,
- – kopie decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków stałych, celowych lub okresowych skarżącemu lub jego żonie w 2014 r.,
- – oświadczenie o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, w tym o wysokości czynszu, energii elektrycznej, gazu lub innych opłat,
- – oświadczenie o nieuzyskiwaniu przez skarżącego i jego żonę dochodu z prac dorywczych;
- – oświadczenie o źródłach finansowania kosztów utrzymania mieszkania i opłat za media.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, że przyznawane jego rodzinie świadczenia z pomocy społecznej są udokumentowane w MOPS w Tarnowie, który posiada również dane o ponoszonych przez skarżącego wydatkach za prąd i gaz. Zdaniem skarżącego to sąd powinien zwrócić się o podanie tych danych do organu pomocy społecznej.
Postanowieniem z 29 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że z treści art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) jednoznacznie wynika, że to osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych powinna "wykazać", iż jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów. W tym celu strona zobowiązana jest do przedstawienia wiarygodnych i kompletnych informacji w tym zakresie, sąd zaś dokonuje oceny przedstawionych przez stronę danych. Jeżeli strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów opisuje swoją sytuację majątkową w sposób niewiarygodny lub nie podaje wszystkich istotnych danych, jest to podstawa do odmowy zwolnienia jej od kosztów.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Z. S. nie tylko nie podał koniecznych informacji w samym formularzu urzędowym wniosku, lecz także nie zawarł ich w sprzeciwie od orzeczenia referendarza, ani też nie doprecyzował danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej po wezwaniu Sądu, w którym wyraźnie podano, jakie dane i dokumenty są konieczne dla oceny złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego Sąd uznał, że skarżący przedstawił swoją sytuację materialną w sposób niekompletny, a ponadto nie starał się w jakikolwiek sposób uprawdopodobnić przytaczanych przez siebie okoliczności. Pomimo wezwania nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów ani żadnych konkretnych danych dotyczących źródeł dochodu swojej rodziny oraz wysokości ponoszonych opłat za prąd, gaz, wodę i ogrzewanie. Za niezasadne należy uznać żądania skarżącego, by sąd samodzielnie zdobywał konieczne dokumenty i kompletował informacje dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Ponownie bowiem zaznaczyć trzeba, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek podania wszystkich informacji pozwalających sądowi na ocenę jego sytuacji majątkowej.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro skarżący we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, następnie zaś w sprzeciwie od orzeczenia referendarza oraz w odpowiedzi na wezwanie Sądu nie podał pełnych i wystarczająco udokumentowanych danych o swojej sytuacji majątkowej, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż w stosunku do niego zachodzą przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości ani w części.
W piśmie z 25 września 2014 r. Z. S. podał sygnaturę akt III SA/Kr 174/14. Pismo to nosi tytuł "SKARGA", a argumentaca w nim zawarta odnosi się do "decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Tarnów z dnia [...].08.2014r".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Pismo z 25 września 2014 r. należy potraktować co najmniej jako zażalenie na postanowienie z 29 lipca 2014 r. Zostało ono oznaczone sygnaturą sprawy, w której wydano postanowienie z 29 lipca 2014 r. i przesłane bezpośrednio do sądu, a nie do organu administracji publicznej. Argumentacja w nim zawarta nie odnosi się do zaskarżonego postanowienia, a do innego aktu – ale nie powinno to prowadzić do stwierdzenia, że nie jest to zażalenie. Taka wykładnia pisma z 25 września 2014 r. prowadzi do najszerszej ochrony praw Z. S. Kwestia ewentualnego potraktowania tego pisma równocześnie jako innego środka jest odrębna od niniejszego postępowania.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma umożliwić dochodzenie swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem w omawianym zakresie.
Z. S., z uwagi na niewskazanie we wniosku danych o osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach, wezwany został do uzupełnienia formularza oraz przedłożenia dodatkowych dokumentów, które były niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej. Pomimo skutecznego wezwania, nie uzupełnił formularza i nie przedłożył żądanych dokumentów. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał więc, że wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nieuzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wniosek Z. S. nie mógł być uwzględniony, gdyż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na postawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.