Uzasadnienie
M.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia 15 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z pełnienia obowiązków służbowych oraz zajmowanego stanowiska [...] Komendy Miejskiej Policji w K. i przeniesienia z urzędu do dalszego pełnienia służby w Komendzie Powiatowej Policji w W. Jednocześnie skarżący złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego. Uzasadniając wniosek wskazał, że wykonanie zaskarżonego rozkazu personalnego może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podniósł, że sprawuje w K. stałą opiekę nad chorymi dziećmi oraz dziadkami żony, których stan wymaga jego obecności. Podkreślił, że jego 2-letnia córka M.J. choruje na [...], stanowiący cykliczne zatrzymywanie wentylacji płuc przez okres dłuższy niż 10 sekund lub spłycenie oddechu poniżej 50%.
Ponadto bezdech występuje w czasie narastania gorączki. Każdorazowo pojawienie się bezdechu wymaga wizyt szpitalnych. W czasie ostatniego leczenia szpitalnego zalecono konsultacje małoletniej w poradni [...]. Skarżący wskazał, że jego druga córka, półroczna E.J., urodziła się z [...], z powodu których jest pod stałym nadzorem i lekarza [...] z obowiązkiem cyklicznego wykonywania usg mózgowia. Od momentu urodzenia kilkukrotnie była hospitalizowana z powodu zapalenia płuc, ostatni raz w styczniu 2016 r.
Skarżący podał ponadto, że poza dwoma córkami wraz z żoną opiekują się dziadkami żony, K.M. i A.M. Stwierdził, że dziadkowie są schorowani, wymagają stałej opieki, dawkowania lekarstw, kontroli ich przyjmowania. Potrzebują również pomocy przy podstawowych czynnościach, takich jak mycie czy ubieranie, wizyty lekarskie. K.M. jest chora na [...], przeszła [...], porusza się głównie na wózku inwalidzkim. A.M. choruje na [...] oraz chorobę [...]. Schorzenia te kilkukrotnie doprowadziły w domu do konieczności przeprowadzenia reanimacji. Skarżący podał, że w związku z zaistniałą sytuacją rodzinną wraz z żoną i dziećmi zamieszkał w domu dziadków w W., aby codziennie im pomagać. Stan zdrowia dziadków żony nie pozawala bowiem na to, aby mogli mieszkać sami, nie mają zaś innej rodziny, która mogłaby się nimi zaopiekować lub z nimi zamieszkać.
Skarżący zwrócił uwagę, że sytuacja rodzinna spowodowała, iż jego żona nie pracuje zawodowo. Podał także, iż nie posiadają samochodu i w razie napadu duszności lub bezdechu pożycza samochód od sąsiadów, aby dowieźć chorego członka rodziny do szpitala.
Skarżący podkreślił, że w sytuacji wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego, tj. w przypadku, gdy będzie pełnił służbę w W., jego żona nie poradzi się z opieką domową nad pozostałymi członkami rodziny, ich dowożeniem na wizyty lekarskie lub do szpitali, kąpania i ubierania wszystkich czworga, a ponadto do reagowania na nagłe ataki bezdechu dziecka czy choroby dziadków. Wskazał, że załączył do skargi dokumenty, które potwierdzają, że jego córki w styczniu 2016 r. były równocześnie hospitalizowane w szpitalu. W tym czasie on zajmował się dziadkami. Zwrócił również uwagę, że w sytuacjach nagłych, m.in. w sytuacji [...], powrót z W. może zająć kilka godzin, zwłaszcza w godzinach popołudniowych, czy w weekendy. Dodał, że kiedy pełnił służbę w K. mógł niezwłocznie przyjechać do miejsca zamieszkania i udzielić fachowej pomocy, czy zawieźć bliskich do szpitala.
Zdaniem skarżącego powyższe dowodzi, że w razie niewstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji istnieje duże prawdopodobieństwo zagrożenia zdrowia lub życia jego bliskich. Podkreślił także, że nie ma dalszej rodziny, ani przyjaciół, którzy mogliby pomóc w stałej opiece nad bliskimi, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zatrudnienie pomocy pielęgniarskiej, czy opiekuna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 680/16 wstrzymał wykonanie zaskarżonego rozkazu personalnego. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że stosownie do treści art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie "P.p.s.a."), po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu sąd może zatem orzec tylko wtedy, gdy stwierdzi, że wykonanie tego aktu rodzi niebezpieczeństwo spowodowania szkody (majątkowej, a także niemajątkowej), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego.
Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, a który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/2004.). Oznacza to, że sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić, czy to właśnie wykonanie zaskarżonego aktu mogłoby spowodować takie zmiany w rzeczywistości, które mieściłyby się w tych dwóch wskazanych przez ustawodawcę kategoriach pojęciowych, przy czym tego rodzaju ustalenia sąd powinien dokonać także w oparciu o argumenty przywołane przez stronę.
W związku z powyższym należy stwierdzić, że skarżący winien tak określić ewentualną szkodę, by sąd mógł stwierdzić w oparciu o konkretne dane, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania decyzji trudne do odwrócenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji uznał wniosek o wstrzymanie zaskarżonego rozkazu personalnego za uzasadniony. W jego ocenie skarżący wykazał bowiem, iż wykonanie zaskarżonego rozkazu personalnego mogłoby spowodować trudne do odwrócenia skutki. W szczególności na uwzględnienie zasługuje wskazana przez skarżącego okoliczność stanu zdrowia jego rodziny, tj. córek i dziadków żony, nad którymi skarżący razem z żoną sprawują opiekę. W. są miejscowością położoną w znacznej odległości od K., co oznacza, że przyjazd skarżącego do domu w sytuacji nagłego pogorszenia stanu zdrowia któregoś z członków rodziny może zająć nawet kilka godzin. Utrudnienie dojazdu do placówki medycznej może wiązać się z powstaniem trudnych do odwrócenia skutków związanych ze zdrowiem córek i dziadków.
Należy również podkreślić, że choroba dziadków spowodowała, iż skarżący wraz z żoną i dziećmi musieli zamieszkać razem z dziadkami, aby móc sprawować nad nimi opiekę. Skarżący nie może przy tym liczyć na pomoc dalszej rodziny lub przyjaciół, a na zatrudnienie pielęgniarki lub opiekuna nie ma wystarczających środków. Zdaniem Sądu pierwszej instancji powyższe wskazuje, że niewstrzymanie zaskarżonego rozkazu personalnego może spowodować trudne do odwrócenia skutki dla rodziny skarżącego, związane z utratą zdrowia któregoś z członków rodziny.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Komendanta Głównego Policji do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie w całości oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 196 P.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mieszczą się w ustawowych przesłankach określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a., bowiem sytuacja rodziny skarżącego, jakkolwiek w ich subiektywnym odczuciu jest trudna, to obiektywnie nie jest nadzwyczajna, a kwestia choroby dzieci oraz opieki nad dziadkami żony jest wątpliwa dowodowo.
Ponadto, w przypadku wstrzymania wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego dojdzie – pomimo braku wyroku sądu w tym przedmiocie – do ponownego przeniesienia policjanta do innej jednostki organizacyjnej Policji, co jest nie do zaakceptowania poprzez pryzmat art. 42 ustawy dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j.: Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 680/16, na podstawie art. 196 P.p.s.a., odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wstrzymania wykonania decyzji, w świetle art. 61 § 3 P.p.s.a., powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać taka decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu.
W szczególności będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne zaś do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/04, publ. LEX nr 281811). Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki ochrony tymczasowej wystąpiły. Wbrew twierdzeniu organu, skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego w sposób wystarczający wykazał, że jego wykonanie mogłoby spowodować dla jego rodziny trudne do odwrócenia skutki. Należy podkreślić, iż chodzi tu wyłącznie o uprawdopodobnienie podnoszonych przez skarżącego kwestii, nie zaś – czego w istocie domaga się organ – o ich udowodnienie. Załączone do wniosku dokumenty w dostateczny sposób obrazują sytuację zdrowotną dzieci skarżącego oraz dziadków żony skarżącego, a w konsekwencji potwierdzają podnoszone przez niego okoliczności, mogące skutkować trudnymi do odwrócenia skutkami w przypadku wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego. Wbrew argumentacji zawartej w zażaleniu, zwolnienie się przez skarżącego u przełożonego z pełnienia służby w sytuacji nagłego pogorszenia stanu zdrowia któregoś z członków rodziny i przyjazd z W. do domu, który może zająć nawet do kilku godzin (skarżący nie posiada samochodu), jest sytuacją wyjątkową i hipotetyczną, a nie ciągłą i pewną, wobec czego nie może być rozpatrywany przez pryzmat – jak twierdzi organ – "ewidentnego braku dyspozycyjności".
Ponadto należy zauważyć, iż w takiej sytuacji przełożony policjanta wcale nie musi zgodzić się na jego prośbę. Niezależnie od powyższego, stwierdzić także należy, iż już sama długość codziennych dojazdów do miejsca pełnienia służby (W.) i powrotów do domu może mieć wpływ na sytuację rodzinną skarżącego, wobec jej wyjątkowości. Niezasadne jest również twierdzenie organu, iż w przypadku wstrzymania wykonania zaskarżonego rozkazu personalnego dojdzie do naruszenia art. 42 ustawy o Policji, gdyż przepis ten dotyczy zwolnienia ze służby w Policji, a nie zwolnienia z zajmowanego stanowiska i przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.