Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.
W dniu 9 czerwca 2014 r. (p. odcisk datownika biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawego lub adwokata z urzędu, złożony na urzędowym formularzu PPF. Wynika z niego, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest inwalidą I grupy posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnoprawności. Jego dochód stanowi renta oraz zasiłek pielęgnacyjny o łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazał w nim skarżący, że posiada 1/6 domu o pow. 150 m², 1/6 udziału w mieszkaniu o pow. około 220 m², 1/6 udziału w działkach o pow. 1.500 m² i 2.000 m².
Ponadto jego majątek stanowi: nieruchomość rolna o powierzchni 3,33 ha, a także przyczepy rolnicze, narzędzia, dwa barakowozy i drewniana szopa. Wnioskodawca podniósł, że u osoby prywatnej zaciągnął dług, który spłaca w ratach po [...] zł. Oświadczył, że spłaca także pożyczkę w ratach po [...] zł w B.G.Ż. Do wniosku dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lipca 2011 r., informację o składce na ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości 252,00 złotych kwartalnie i decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej od marca 2014 r. Wyliczył także, iż po opłaceniu długów pozostaje mu kwota 259,68 zł. Wskazać należy, że skarżący już po raz drugi wystąpił w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując poprzedni wniosek, postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2393/13, odmówił przyznania prawa pomocy.
Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dniem 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 227/14. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2393/13 referendarz sądowy ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 21 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego) H. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia sprecyzowany następnie w pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r. Stwierdził w nim, że w złożonym uprzednio oświadczeniu, w którym napisał "[...] zł", powinno być "[...]" zł. Ponadto oświadczył, że nadal spłaca zaciągnięty dług. Zarządzeniem z dnia 5 września 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania oświadczenia wskazującego, od kiedy spłaca zaciągniętą pożyczkę w wysokości [...] zł w ratach po [...] zł oraz jaka jej część została przez niego do chwili obecnej spłacona. W piśmie z dnia 25 września 2014 r. skarżący oświadczył, że dług spłaca od maja 2013 r. co miesiąc, w związku z czym spłacił [...] zł. Sąd I instancji zbadał zatem, czy zmieniła się sytuacja ekonomiczna skarżącego w stosunku do sytuacji uprzednio przedstawionej i czy zmiana ta uzasadnia przyznanie prawa pomocy.
W następstwie czego uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie kolejnego wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd pokreślił, że zgodnie z przepisem art. 239 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy społecznej i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przy czym skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie do takiej kategorii spraw, co powoduje, że H. P. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia z tych kosztów nie może zostać rozpoznany.
Dalej Sąd wskazał, iż skarżący w złożonym sprzeciwie sprostował swoje wcześniejsze oświadczenie, że do spłaty pozostało mu [...] zł, a nie [...] zł, jak podał uprzednio. Ponadto oświadczył, że dług spłaca od maja 2013 r. co miesiąc, a zobowiązanie zrealizował na kwotę [...] zł. Zatem nadal spłaca dług wynikający z zaciągniętej pożyczki w wysokości [...] zł. Co prawda wnioskodawca wskazał, iż opłaca także raty długu po [...] złotych do B.G.Ż., jednak okoliczność ta nie miała znaczącego wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Wobec powyższych okoliczność Sąd I instancji stanął na tym samym stanowisku, które wyraził w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r., że zobowiązanie względem osoby trzeciej nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami związanymi z procesem sądowym. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 227/14, rozpatrując zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie.
Zgodnie z orzecznictwem sądowym spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r., II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111). Ponadto zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu i inne zobowiązania) nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe. Sąd wskazał, iż dodatkowe wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie oraz oświadczenie z dnia 25 września 2014 r. nie miały wpływu na pogląd w zakresie zmiany sytuacji materialnej skarżącego, a co za tym idzie stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 12 lutego 2014 r. Zwrócił również uwagę, iż oświadczenia skarżącego o zaciągniętej pożyczce są wzajemnie sprzeczne i budzą wątpliwości. W oświadczeniu skarżącego z dnia 25 kwietnia 2013 r. podał on, że pozostała mu do spłaty kwota [...] zł (tj. niecałe 3 raty miesięczne – po [...] zł), w konsekwencji pożyczki zaciągniętej "po powodzi w lipcu 1997 r.", natomiast we wniosku PPF z dnia 14 listopada 2013 r., jak również ponowionym wniosku, złożonym w dniu 9 czerwca 2014 r., stwierdził, że nadal spłaca to zadłużenie.
Przy czym w oświadczeniu z dnia 25 września 2014 r. wskazał, iż zobowiązanie to spłaca od maja 2013 r. i spłacił już [...] zł. Zdaniem Sądu ta ostatnia informacja stoi w jawnej sprzeczności z jego oświadczeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. – a więc wcześniejszym – w którym podał, że spłaca przedmiotową pożyczkę. Ponadto sytuacja skarżącego budzi o tyle wątpliwości Sądu, iż wedle skarżącego po opłaceniu długów pozostaje mu do dyspozycji kwota 259,68 zł, a jednocześnie opłaca on co kwartał ubezpieczenie społeczne w KRUS w wysokości 252 zł. Zatem w takim przypadku pozostawałoby mu do dyspozycji niecałe 8 zł na miesiąc.
W świetle powyższego Sąd I instancji uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego od czasu rozpoznania wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uległa zmianie (pogorszeniu), co więcej skarżący dysponuje wyższym dochodem, na skutek dokonanej waloryzacji renty (uprzednio [...] zł, a obecnie [...] zł). Dlatego wniosku nie uwzględnił.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł H. P. domagając się przyznania pomocy prawnej ze względu na ciężką sytuację materialną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zmiana postanowienia niekończącego postępowania w sprawie - a takim jest postanowienie w przedmiocie prawa pomocy - jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwa wówczas, gdy zmienią się okoliczności sprawy (art. 165 P.p.s.a.). Innymi słowy warunkiem bezwzględnym weryfikacji orzeczenia prawomocnego w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez zainteresowanego, że okoliczności dla rozstrzygnięcia istotne - a więc tu jego sytuacja materialna – uległy modyfikacji na tyle ważkiej, że uzasadniają one jego zmianę.
W niniejszej sprawie skarżący przedstawił praktycznie tożsamy stan faktyczny, jak w poprzednim postępowaniu dotyczącym prawa pomocy; to zaś wyklucza zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego. Ich zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach i następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności; a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy aktualne okoliczności uzasadniają zmianę pierwotnego rozstrzygnięcia w sprawie. Z powyżej opisanych niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że zagadnienie możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania, w tym też związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, została już w sposób wiążący przesądzona przez sądy obu instancji.
Należy również zwrócić uwagę, że rozbieżności w przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej w konfrontacji z jego dodatkowymi wyjaśnieniami nasuwają istotne wątpliwości co do prawdziwości jego oświadczeń. Przy stwierdzeniu zatem braku istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy Sąd meriti nie był władny do dokonania innej oceny tych okoliczności, niż uczynił to w pierwszym prawomocnym postanowieniu. Niezależnie do tego wypada podzielić zajęte przezeń stanowisko.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.