Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. odmówił B. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF.
W oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1717,59 zł. Dodała, że jest osobą samotną i nie ma nikogo bliskiego, kto mógłby jej pomóc. Mieszka w mieszkaniu komunalnym, ponosząc wysokie opłaty za czynsz. Dodała, że wydatki na leki stanowią wysoki procent jej emerytury oraz ujawniła, iż posiada majątek w kwocie poniżej 3000 euro.
Powyższy wniosek rozpoznany został, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1853/11 odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych
W dniu [...] października 2011 r. skarżąca nadesłała dodatkowe dokumenty, z których wynika, że wydatki ponoszone na opłacenie czynszu stanowią kwotę 863,83 zł, prąd - 26,30 zł i gaz - 22,88 zł. Ponadto nadesłała wyciąg z posiadanych rachunków bankowych, na których ma zdeponowaną kwotę ponad 30.000 zł. Poinformowała także, iż koszty leków pokrywają jej przyjaciele.
W dniu 24 października 2011 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. postanowienia.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, iż wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, tj. wpisu w wysokości 200 zł i następnie ewentualnie opłat kancelaryjnych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dochód jej gospodarstwa domowego co prawda jest niski i wynosi ponad 1700 zł, a jej wydatki na czynsz, gaz i prąd to kwota blisko 950 zł miesięcznie, jednak posiada ona oszczędności pieniężne w kwocie ok. 30 000 zł. Ponadto skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2011 r. wskazała, że koszty lekarstw są pokrywane przez jej przyjaciół, zatem nie musi sama ich ponosić.
W tej sytuacji Sąd uznał, że B. R. może ponieść koszty sądowe. Uzyskuje ona bowiem stały dochód w postaci emerytury oraz posiada znaczne oszczędności, co nie pozwala uznać jej za osobę, której grozi ryzyko poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie - w razie poniesienia ww. wydatku w związku z toczącym się postępowaniem sądowym (246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.").
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca stwierdziła, że wydatki na czynsz, gaz i wodę w wysokości 950 zł miesięcznie stanowią ponad połowę dochodu jej gospodarstwa domowego. Na ten dochód zaś składa się tylko emerytura. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego określono jako niesłuszne, z uwagi na fakt, iż Sąd wąsko rozpatrzył w przedmiotowej sprawie "możliwości płatnicze" z art. 255 P.p.s.a. skarżącej, które jednak powinny być rozpatrywane szeroko, gdyż zawiera się w nich także możliwość uzyskania pomocy finansowej od osób bliskich – na co skarżąca, jako wieloletnia wdowa, liczyć nie może. Skarżąca jako osoba starsza, nieposiadająca rodziny, musi liczyć się z kosztami, które pojawią się w przyszłości: potencjalny koszt zapewnienia profesjonalnej opieki bądź koszty związane z pobytem w domu samotnej starości oraz docelowo koszt zakupu miejsca na cmentarzu i pogrzebu. Stwierdzono nadto, iż państwo oraz jego organy powinny sprzyjać gromadzeniu kapitału niezbędnego obywatelom do życia na godziwym poziomie również na emeryturze, a nie utrudniać je. Wskazano również, że na kilkunastoletnie usilne starania o odzyskanie utraconej rodzinnej kamienicy położonej w centrum Warszawy skarżąca poczyniła już znaczne nakłady finansowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.).
W art. 245 P.p.s.a. uregulowano kwestie związane z zakresem, w jakim przyznaje się prawo pomocy, stanowiąc w § 1, że może on być całkowity (wówczas prawo pomocy obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – art. 244 § 1 P.p.s.a.) lub częściowy (gdy obejmuje niektóre elementy składające się na pojęcie prawa pomocy).
Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w powyższym przepisie, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jest ona zatem zobowiązana do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W niniejszej sprawie z oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu wynika, że jest ona osobą samotną, nie posiada nikogo bliskiego, a jej źródło utrzymania stanowi dochód miesięczny z tytułu emerytury w wysokości 1717,59 zł. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynika nadto, że ponosi ona koszty opłat na łączną kwotę 913,01 zł. oraz posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższą sytuację finansową skarżącej, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca uzyskując stały dochód miesięczny z tytułu emerytury oraz posiadając oszczędności w podanej kwocie, nie jest w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Fakt, iż skarżąca posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł. oraz łączy je z zamiarem przeznaczenia na inne cele, nie stanowi okoliczności, która może mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku udziału strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.