Uzasadnienie
Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Gl 164/11 odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 164/11 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. Z. i A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 31 stycznia 2011 r. nr SKO.0812/II/9/6/2010 w przedmiocie scalenia nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarządzeniem z dnia 6 października 2011 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lipca 2011 r. w kwocie 100 złotych, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący ponownie wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu.
Z treści wniosku wynika, że H. Z. i A. Z. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe zamieszkując w budynku o pow. 105 m². W skład ich majątku wchodzi również nieruchomość rolna o pow. 17 arów oraz działka przydomowa o pow. 684 m². Wnioskodawcy utrzymują się z emerytury H. Z. w kwocie 983 złotych brutto miesięcznie, natomiast A. Z. otrzymuje jedynie wynagrodzenie ze prace dorywcze, które przeznaczył na opał na zimę.
Odmawiając zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 164/11 – na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w pierwszej kolejności wskazał, że wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu był już przedmiotem rozpoznania zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SA/Gl 164/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2011 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Skarżący wnieśli w ustawowym terminie zażalenie na to postanowienie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OZ 709/11.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które stosownie do treści art. 165 P.p.s.a. mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Gdy chodzi o okoliczności faktyczne to zmiana powinna być tego rodzaju, aby wpływała w istotny sposób na sytuację materialną strony i jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić i zmienić postanowienia.
W ocenie Sądu zmiana taka nie została przez skarżących wykazana. Ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił powtórzenie poprzednich wniosków. Tymczasem Sąd dokonując oceny zasadności wniosku zwrócił uwagę na wynikającą z art. 199 p.p.s.a. zasadę ponoszenia kosztów przez stronę, a także wskazane w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki przyznania prawa pomocy i cel przyznania tego prawa. W ocenie Sądu, prawo pomocy winno być przyznane osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, bowiem celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dokonując oceny możliwości strony w tym zakresie sąd administracyjny bierze ponadto pod uwagę zarówno majątek i jak i możliwości zarobkowe wnioskodawców. Z tego punktu widzenia wniosek skarżących nie zasługiwał na uwzględnienie. Sytuacja majątkowa skarżących nie zmieniła się bowiem w stopniu uzasadniającym zmianę postanowienia z dnia 18 maja 2011 r. Jakkolwiek sytuację tę należy uznać za trudną, to jednak nie stanowi ona podstawy uwzględnienia wniosku.
Nie można przede wszystkim tracić z pola widzenia faktu, że skarżący A. Z. nadal nie podejmuje stałej pracy zarobkowej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu. Nie wskazano także wysokości uzyskanego przez niego zarobku, który jak twierdzą skarżący, został przeznaczony na opał. W konsekwencji zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło w sprawie do zmiany okoliczności.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o jego zmianę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w tym samym postępowaniu przez skarżących. Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia z dnia 22 września 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie H. Z. i A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 sierpnia 2011 r. odmawiające zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2011 r. zwalniające skarżących z wpisu od skargi i oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to jest więc prawomocne (art. 168 § 1 P.p.s.a.). Nie wyklucza to możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy z uwagi na treść art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a., jednak Sąd pierwszej instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Zgodnie bowiem z art. 170 P.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże zarówno strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe.
Nie ulega wątpliwości, że nowy wniosek w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę zwalniające skarżących z wpisu od skargi i oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w całości podzielił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.