Postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., I OZ 110/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 384/13 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 4 lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie wsparcia finansowego w formie pożyczek postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 384/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił M. B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wyjaśnił, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Następnie Sąd wskazał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. W przypadku gdy oświadczenie strony zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Sąd I instancji podał, że z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca posiada dom o pow. 190 m2 i działkę o pow. 950 m2. Nie wykazał jakichkolwiek zasobów pieniężnych, dochodów czy przedmiotów wartościowych. Przedłożył kopię decyzji w przedmiocie przyznania mu zasiłku celowego na zakup żywności.

Powyższe dane, zawarte w formularzu PPF, w ocenie Sądu I instancji, nie były wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Z tych względów został on wezwany, w trybie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego: aktualny sposób wykorzystania domu o pow. 190 m2 i działki o pow. 950 m2; przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej oraz składniki majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia; kopi dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. oraz poszczególne miesiące 2013 r.; źródła utrzymania w poszczególnych miesiącach 2013 r.; oświadczenia o wszystkich miesięcznych wydatkach; oświadczenia o posiadaniu rachunków bankowych z wyciągiem za okres 3 miesięcy z tych rachunków lub ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych.

Sąd podkreślił, iż odpowiadając na powyższe wezwanie skarżący zrealizował je jedynie częściowo. Nie przedłożył bowiem wyciągów z rachunków bankowych i kont. Ponadto, odpowiadając na wezwanie, skarżący podniósł, iż działalność ta nie przynosi dochodu, lecz, zdaniem Sądu, nie znajduje to potwierdzenia w przedłożonym zestawieniu przychodu i kosztów za okres styczeń - czerwiec 2013 r. Z zestawienia tego wynika bowiem, że poza jednym miesiącem, przychód przewyższał koszty i wynosi łącznie 35.749,44 zł.

Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że wezwanie nie zostało wypełnione w sposób należyty, gdyż skarżący nie przesłał wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, a pisma, które zostały przekazane do oceny, nie wskazują jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Podkreślił ponadto, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, złożone oświadczenia skarżącego nie pozwalają ocenić jego faktycznej sytuacji materialnej i zdolności finansowych.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. B., wnosząc o jego uchylenie i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.

W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia powinien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wezwanie o uzupełnienie wniosku wystosował do skarżącego referendarz sądowy, który zażądał: oświadczenia wskazującego aktualny sposób wykorzystania domu o pow. 190 m2 i działki o pow. 950 m2; przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej oraz składniki majątku wykorzystywanego do jej prowadzenia; kopi dokumentów, z których wynika wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodu oraz dochodu/straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. oraz poszczególne miesiące 2013 r.; źródła utrzymania w poszczególnych miesiącach 2013 r.; oświadczenia o wszystkich miesięcznych wydatkach; oświadczenia o posiadaniu rachunków bankowych z wyciągiem za okres 3 miesięcy z tych rachunków lub ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie przedstawił jedynie oświadczenie, iż działalność, którą prowadzi nie przynosi dochodu. Nie przedstawił natomiast wyciągów z rachunków bankowych i kont. W takiej sytuacji należy przyznać rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niewskazanie wysokości dochodów pozwalających zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe uniemożliwiło w istocie ustalenie sytuacji majątkowej strony w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Należy więc uznać, że przedstawione przez skarżącego argumenty w żaden sposób nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania Sądu skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.