Uzasadnienie
S.H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 478/10 odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że nie wykazała podstaw faktycznych do przyjęcia po jej stronie przesłanek przyznania adwokata z urzędu w ramach prawa pomocy. Powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", wyjaśnił, że strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Złożone (w trybie art. 255 P.p.s.a.) oświadczenia, niczego nie wyjaśniały i na ich podstawie nie sposób było ocenić faktyczną sytuację materialną i rodzinną S.H., poczynając od utrzymania mieszkania spółdzielczego, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasad zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystaniem z niego, jak również zaradzeniem uzyskiwanych pożytków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2011 r. oddalił skargę S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
S.H. pismem z dnia 12 kwietnia 2011 r. ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy powołując się na przymus adwokacki do sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że żyje w ubóstwie, gdyż nie pracuje i na jej utrzymaniu pozostaje dwójka dzieci. Stwierdziła, że jej mąż w rozumieniu art. 6 pkt 14 prowadzi odrębne gospodarstwo, jest niepełnosprawny z I grupą inwalidzką i otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 600 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, wymieniła dwójkę dzieci: syna- D.H. ur. 17 stycznia 1990 r. oraz córkę D.H. ur. 19 kwietnia 1995 r. Podała, że źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny w kwocie 91 zł, alimenty zasądzone wyrokiem z dnia 20 grudnia 2010 r. w wysokości 30 zł, oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 265,99 zł- w łącznie kwocie 386,89 zł. W rubryce formularza dotyczącej majątku podała: że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m2, innych składników majątkowych oraz dodatkowych źródeł dochodu, nie wykazała. Na podstawie jej oświadczenia z dnia 23 maja 2011 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że jest ona właścicielem gospodarstwa rolnego w R., które oddała w dzierżawę (załączone do akt oświadczenie).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uznał, że ww. wniosek skarżącej należało traktować jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 478/10, którym odmówiono przyznania jej prawa pomocy i postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. wniosek ten oddalił.
W uzasadnieniu postanowienia odwołując się do treści art. 165 P.p.s.a. wskazał, że nie każde nowe okoliczności, ani inne okoliczności uzasadniają odmienną ocenę sytuacji materialnobytowej i rodzinnej skarżącej w stosunku do poprzednio dokonanej i procesowo w toku instancji zweryfikowanej. Przepis art. 165 P.p.s.a. może być zastosowany tylko w przypadku istotnej zmiany okoliczności faktycznych dotyczących skarżącej (por. tez postanowienie NSA z 11 maja 2005 r., sygn. akt I OZ 416/05). W ocenie Sądu pierwszej instancji taką zmianą nie jest ani inna wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego należnego dzieciom, albo podwyższenie alimentów w grudniu 2010 r. z kwoty 20 zł do kwoty 30 zł na dziecko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podkreślił, że uprzednia odmowa przyznania skarżącej pełnomocnika z urzędu związana była z tym, iż uchylała się ona od wykazania dokumentami i wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej rodziny oraz z przyjęciem, iż nie wykorzystała własnych możliwości zarobkowych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji stan ten trwa nadal.
Ponadto podał, że skarżąca toczy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu jednocześnie kilkadziesiąt spraw z zakresu pomocy społecznej i związku z tym jest Sądowi rozpoznającemu niniejszą sprawę wiadome, że S.H. nie wykorzystuje własnych możliwości i nie stara się przezwyciężać – jej zdaniem – trudnej sytuacji materialnej. Od wielu lat jest ona osobą bezrobotną, lecz dotychczas nie wykazała z jakich przyczyn nie może podjąć zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Skarżąca z jednej strony nie podejmuje pracy najemnej a z drugiej nie prowadzi własnego zabudowanego gospodarstwa rolnego o pow. 6,7080 ha w R., twierdząc, że poza przydomową działką o pow. 0,25 ha resztę ziemi wydzierżawia bez dochodu. Skarżąca dwukrotnie odmówiła zawarcia kontraktu socjalnego, co było podstawą odmowy przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej (załączone druki projektów kontraktu socjalnego ze spraw II SA/Op 478/10 i II SA/Op 68/11 tut. Sądu).
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki o jakich mowa w art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca nie wykazała, że w obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej nie może ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła S.H., która wnosząc o jego uchylenie stwierdziła, że spełnia ustawowe wymogi do przyznania jej adwokata z urzędu. Wskazała, że błędnie określono wysokość jej dochodów z uwzględnieniem stypendium szkolnego jej dzieci. Podkreśliła, że korzysta z pomocy społecznej, a jej mąż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Odnosząc się do kwestii kontraktów socjalnych stwierdziła, iż są nie do przyjęcia. Wyjaśniła, że mimo dorosłych dzieci na jej utrzymaniu pozostaje jeszcze córka w wieku 16 lat, zaś alimenty zostały podwyższone na 30 złotych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które - stosownie do treści art. 165 P.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy Sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia.
W związku z powyższym wyjaśnić należy, że przez pojęcie,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.
W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek skarżącej z dnia 12 kwietnia 2011 r.o przyznanie prawa pomocy w potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia tego Sądu z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 478/10. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jej wcześniejszy wniosek złożony w tej sprawie. Skarżąca nie wskazała nowych istotnych okoliczności, dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy oraz nie wyjaśniła jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych związanych z posiadaniem gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżąca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowienia z dnia 29 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 478/10, odmówił przyznania prawa pomocy przyjmując, że oświadczenia skarżącej, w tym co do kolejnej zabudowanej nieruchomości położonej w R. stanowiącej jej własność, a w większości wydzierżawionej na 10 lat, niczego nie wyjaśniają, i są wymijające i na ich podstawie nie sposób ocenić faktycznej sytuacji materialnej i rodzinnej S.H., poczynając od tak istotnej kwestii jak utrzymanie mieszkania spółdzielczego, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z mężem, uczestnictwo P.H. w kosztach utrzymania dzieci, zasady zarządzania przez małżonków majątkiem dorobkowym i odrębnym oraz korzystania z niego, w tym także w aspekcie uzyskiwanych pożytków (czynsz dzierżawny).
W związku z powyższym, skoro w kolejnym złożonym w tej sprawie wniosku powyższe okoliczności nie zostały przez skarżąca wyjaśnione, to Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek ten podlegał oddaleniu.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.