Uzasadnienie
M. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że średnie miesięczne wydatki znacznie przekraczają możliwości finansowe jej rodziny i wszelkie dodatkowe płatności stanowią obciążenie nie do poniesienia. Wskazała, że nie posiada ona oszczędności ani nie ma zdolności kredytowej. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawczynią pozostaje matka, ojciec i siostra. Zamieszkuje w domu należącym do rodziców. Ponadto do nich należą zabudowania gospodarcze. Wnioskodawczyni jest uczennicą IV klasy technikum i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Łączne miesięczne dochody jej rodziny wynoszą 2.054 zł, z czego 108 zł to zasiłek rodzinny. Na utrzymaniu rodziców wnioskodawczyni pozostaje też bezrobotna siostra wnioskodawczyni, która w czerwcu br. uległa wypadkowi, co spowodowało dodatkowe koszty.
Do wniosku dołączono następujące dokumenty: zaświadczenie ze szkoły dotyczące M. W., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy dot. A. W., zaświadczenie z Urzędu Gminy, z którego wynika, iż W. W. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 18,21 ha fizycznych (9,6055 ha przeliczeniowych) oraz las o powierzchni 6,03 ha, kopie faktur i rachunków, kopie pism z KRUS oraz kopie spłat kredytu na zakup kolektorów słonecznych, rozbudowę budynku inwentarskiego i zakup maszyn rolniczych.
Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw wskazując, że referendarz błędnie ustalił okoliczności, które legły u podstaw wydania postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 1635/14, oddalił wniosek wskazując, że co prawda, jak wskazała sama skarżąca, nie uzyskuje ona żadnych dochodów, jednak na jej rodzicach ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, zatem jej sytuację majątkową należy oceniać przez pryzmat sytuacji majątkowej jej rodziców. W ocenie Sądu złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niewiarygodny i nierzetelny przede wszystkim z powodu ponad trzykrotnie przekraczających dochody wydatków, jak również z powodu rozbieżności, takich jak np. wskazanie spłacania kredytu w kwocie 1200 zł miesięcznie podczas, gdy załączono dowody spłaty na kwotę 248,16 zł. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżąca nie wskazała, czy i w jakiej wysokości gospodarstwo rolne jej rodziców otrzymuje dopłaty unijne, którą to kwestię podnosił także referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 11 września 2014 r. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że niemożliwe jest dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącej, niezbędnego dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie jej prawa pomocy.
Z tych względów Sąd I instancji stwierdził, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazał, iż jedynym kosztem, jaki skarżąca będzie zobowiązana ponieść na obecnym etapie postępowania, będzie wpis sądowy od skargi, który z uwagi na przedmiot sprawy wynosi 200 zł.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie podkreślając że zapłata kwoty 200 zł znacznie przekracza jej możliwości finansowe. Podniosła, że sam fakt wskazania wszystkich ponoszonych przez jej rodziców wydatków nie oznacza, iż mimo wymagalności są one spłacane regularnie i terminowo. Wyjaśniła, że podana przez nią kwota kredytu 1200 zł obejmuje kilka rat, zaś do wniosku dołączyła potwierdzenie zapłaty niższej raty, gdyż nie udało się jej zgromadzić potwierdzeń spłaty wszystkich kredytów. Zaznaczyła ponadto, że nie była przez Sąd wzywana ani do podania kwoty, ani do przedłożenia stosownych dokumentów w kwestii dopłat unijnych do gospodarstwa rodziców. Podniosła, że nie ma wykształcenia prawniczego i nie wie, czy powinna przedłożyć wszystkie posiadane dokumenty dotyczące wydatków i dochodów jej rodziny, czy jedynie przykładowe, o czym również nie została pouczona przez Sąd.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zaznaczyć jednak należy, że jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej jednak sprawie pomimo takich wątpliwości Sąd z tego uprawnienia nie skorzystał. Pomimo bowiem wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowych rodziny skarżącej, jakich nabrał Sąd rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wezwał skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczeń lub wyjaśnień. Należy przy tym zaznaczyć, że skarżąca występuje w sprawie sama, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, zatem składając wniosek na formularzu PPF nie musiała dokładnie wiedzieć, jakie dokładnie dokumenty należy załączyć. Jak zaś wynika z akt sprawy, skarżąca wyraża chęć współpracy z Sądem i stara się, aby jej wyjaśnienia były dla Sądu wyczerpujące i spójne, na co wskazuje choćby fakt, że w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 11 września 2014 r. wyraziła gotowość, iż w razie potrzeby, na żądanie Sądu przedłoży informację dotyczącą dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego jej rodziców. Wezwania takiego jednak nigdy nie otrzymała, o czym była już mowa powyżej.
Wobec dopuszczenia się przez Sąd I instancji powyższych uchybień, wniosek skarżącej winien być rozpoznany ponownie.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.