Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 marca 2017 r., IV SA/Gl 1083/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej Kolegium) z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.
Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej ppsa), Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W rozpoznawanej sprawie zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione wystąpieniem postanowieniem z 21 grudnia 2016 r., III SA/Gd 889/16 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym: "Czy przepis art. 5 ust. 1 w związku z ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483 ze zm.) w zakresie jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie?". W uzasadnieniu pytania Sąd zwrócił uwagę na możliwość takiego ukształtowania uprawnienia do świadczenia wychowawczego, by czyniło zadość konstytucyjnym zasadom równości oraz sprawiedliwości społecznej, nie naruszając zarazem wartości konstytucyjnej jaką jest ochrona właściwego stanu finansów publicznych.
Zwrócono w szczególności uwagę na rozwiązanie przyjęte w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518, dalej uśr), w brzmieniu ukształtowanym od dnia 1 stycznia 2016 r., nowelizacją z dnia 15 maja 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 995). Art. 5 w ustępie 1 uśr uzależnia uprawnienie do zasiłku rodzinnego od kryterium dochodowego, równocześnie w ustępie 3 i 3a stanowi, że w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę tego kryterium pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie odpowiadającej wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. W odniesieniu do świadczeń rodzinnych ustawodawca zrezygnował zatem z zasady "wszystko albo nic" w przypadku uzależnienia prawa do świadczenia od kryterium dochodowego, na rzecz stopniowego zmniejszania wysokości zasiłku w miarę przekraczania kryterium dochodowego.
Możliwe jest więc takie ukształtowanie prawa do świadczeń o charakterze pomocy rodzinie, udzielanej ze środków publicznych, by opierając mechanizm przyznawania tych świadczeń na przesłance kryterium dochodowego, uczynić zadość zasadzie równości w ten sposób, by pomoc ta była udzielana do poziomu dochodowego identycznego lub bardzo zbliżonego dla wszystkich potencjalnie uprawnionych osób. Taki mechanizm, wymagający rezygnacji ze sztywnej kwoty świadczenia wychowawczego określonej w art. 5 ust. 1 uśr gwarantowałby zachowanie zasad sprawiedliwości społecznej oraz zasady równego traktowania.
Udzielenie odpowiedzi na powyższe pytanie ma znaczenie dla sprawy rozpoznawanej przez Sąd, w której jedyną przyczyną uzasadniającą odmowę przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko było przekroczenie kryterium dochodowego, a podstawą prawną decyzji odmownej był art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określający kryterium dochodowe w przeliczeniu na osobę w rodzinie (800 zł; k. 23, 27-27v akt sądowych).
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T. Z. podnosząc, że rozstrzygnięcie sprawy nie zależy od wyniku postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji nie zajął się istotą sprawy będącej przedmiotem wniesionej skargi – czy organ uprawniony prawidłowo ustalił dochód żony skarżącego wliczony do podstawy ustalenia prawa do świadczenia na córkę. W razie wątpliwości co do rozstrzygnięcia meritum sprawy, przed zawieszeniem postępowania z przyczyn określonych w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o skierowania pytania prawnego do Trybunału [Konstytucyjnego] – czy jednorazowy dochód uzyskany w roku stanowiącym podstawę ustalania prawa dp świadczeń (poprzedzającym okres świadczenia) winien być wliczany do wysokości dochodów członków rodziny w celu ustalania prawa doświadczeń oraz czy tylko utrata stałego dochodu (określonego w art. 2 pkt 19 ustawy) uzasadnia nie wliczanie utraconego dochodu członków rodziny stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczenia (k. 33-33v akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ppsa Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w postępowaniu o sygn. akt III SA/Gd 889/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie.
Sąd I instancji trafnie uznał, że z uwagi na podobny stan sprawy jak i przepisy, na których opiera się postępowanie, a które są przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, wynik niniejszego postępowania może być uzależniony od orzeczenia Trybunału. Stanowisko to uznać należy za słuszne, zasadnie więc Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowił o zawieszeniu tego postępowania do czasu zakończenia postępowania przez Trybunałem.
Z treści zażalenia wynika, że skarżąca domaga się rozpoznania merytorycznego sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tymczasem w sprawie podlegała ocenie jedynie legalność zawieszenia postępowania, które to postępowanie, po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, będzie zakończone przez Sąd I instancji. Z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego może wystąpić jedynie Sąd, który nabrał uzasadnionych wątpliwości co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem (art. 193 Konstytucji RP). Jeżeli Sąd I instancji na nabrał takich uzasadnionych wątpliwości w materii wskazywanej w punkcie 3 zażalenia (np. uznając, że zagadnienie to wyjaśni w drodze wykładni prawa), to brak jest podstaw do występowania z nowym pytaniem prawnym.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji.