Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 czerwca 2015 r. o sygn. akt II SA/Ke 868/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił M. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. została odrzucona skarga M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu 13 listopada 2014 r. Następnie dnia 12 grudnia 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu.
Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został odrzucony przez WSA w Kielcach postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. o sygn. akt II SA/Ke 868/14, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to orzeczenie postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. o sygn. akt I OZ 474/15.
Natomiast w dniu 29 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, które zostało doręczone skarżącej dnia 5 lutego 2015 r. (karta nr 50). W ostatnim dniu terminu do wniesienia sprzeciwu, tj. 12 lutego 2015 r. M. M. złożyła w Sądzie pismo, z którego wynikało, że kwestionuje ona postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy (karty nr 51-52).
Postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. WSA w Kielcach przyznał skarżącej prawo pomocy w całkowitym zakresie.
W dniu 4 maja 2015 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 30 października 2014 r. o odrzuceniu skargi, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (karta nr 92).
W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżąca podniosła, że po doręczeniu jej postanowienia o odrzuceniu skargi nie posiadała wystarczającej wiedzy i rozeznania co do środków prawnych, jakimi na danym etapie postępowania dysponowała. Zdecydowała się ona złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a nie skargę kasacyjną, ze względu na mylącą treść uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi w zakresie okoliczności związanych z faktem doręczenia skargi oraz terminu do jej złożenia. Ponadto z powodu "nieprecyzyjnego i nie w pełni zrozumiałego pouczenia" przyjęła, że właściwą formą działania będzie wniosek o przywrócenie terminu, a nie zdawała sobie sprawy z różnic pomiędzy skargą kasacyjną a takim wnioskiem.
Skarżąca podniosła również, że zatytułowanie złożonego przez nią pisma z dnia 12 grudnia 2014 r. "skarga kasacyjna (...) przywrócenie terminu" wskazuje, że z ostrożności procesowej złożyła ona skargę kasacyjną oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, a Sąd I instancji zakwalifikował wymienione pismo wyłącznie jako wniosek o przywrócenie terminu, nie podejmując próby ustalenia, jaka jest jej faktyczna wola.
We wniosku podniesiono również, że pełnomocnik M. M. otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie dnia 10 kwietnia 2015 r., a zapoznał się z aktami sprawy w dniu 14 kwietnia 2015 r. Jednak dopiero w dniu 24 kwietnia 2015 r. udało mu się nawiązać osobisty kontakt ze skarżącą. W jego ocenie termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg z dniem 14 kwietnia 2015 r., tj. gdy zapoznał się on z aktami sprawy.
Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu z dnia 26 czerwca 2015 r. uznał, że przedstawiona argumentacja nie uzasadnia przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega bowiem na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych nieznajomość prawa nie stanowi okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. W związku z tym nie sposób przyjąć, że zaniechanie wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 30 października 2014 r. z powodu niewystarczającej wiedzy i rozeznania co do środków prawnych wskazuje na brak winy w uchybieniu terminu.
WSA w Kielcach nie zgodził się również z twierdzeniem skarżącej, że uzasadnienie wymienionego postanowienia było mylące. Odnosi się ono bowiem do jedynej przyczyny odrzucenia skargi tj. wniesienia jej z ponad dwumiesięcznym uchybieniem ustawowego terminu.
Wbrew zarzutom zawartym we wniosku przesłane wraz z postanowieniem o odrzuceniu skargi pouczenie jest precyzyjne i zrozumiałe. Wskazuje ono jednoznacznie termin i tryb wniesienia skargi kasacyjnej. Pouczenie to zawiera również informację o możliwości wystąpienia do Sądu o przyznanie prawa pomocy, miejscu udostępnienia urzędowych formularzy oraz o obowiązku informowania Sądu o każdej zmianie miejsca zamieszkania i adresu do doręczeń. Niezrozumiałym jest więc, dlaczego pouczenie o tej treści miałoby spowodować przyjęcie przez skarżącą, że właściwą formą działania będzie złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Na ocenę kwestii winy w uchybieniu terminu nie może też wpłynąć sposób zatytułowania pisma z dnia 12 grudnia 2014 r. Przyjęcie, że pismo to stanowi w istocie skargę kasacyjną, spowodowałoby jej odrzucenie. Stosownie bowiem do art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako ppsa). skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, o czym skarżąca została pouczona. Wymienione pismo zostało sporządzone osobiście przez skarżącą, a więc skarga kasacyjna złożona w takiej formie, jako niedopuszczalna, podlegałaby odrzuceniu na podstawie art. 178 ppsa.
Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi M. M. dnia 2 lipca 2015 r. (karta nr 106).
Zażaleniem złożonym w dniu 9 lipca 2015 r. pełnomocnik skarżącej zaskarżył postanowienie z dnia 26 czerwca 2015 r. w całości, wskazując na naruszenie art. 86 § 1 ppsa poprzez bezzasadne oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przywrócenie terminu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej, nieopłaconych w całości ani w części.
W uzasadnieniu zażalenia ponownie podkreślono brak wystarczającej wiedzy i rozeznania co do środków prawnych, jakimi na danym etapie postępowania dysponowała M. M. oraz zaniechanie ustalenia przez Sąd I instancji rzeczywistej woli skarżącej przy wnoszeniu pisma z dnia 12 grudnia 2014 r., zatytułowanego "skarga kasacyjna (...) przywrócenie terminu".
Pełnomocnik M. M. zaznaczył również, że otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie dnia 10 kwietnia 2015 r., a zapoznał się z aktami sprawy w dniu 14 kwietnia 2015 r. Jednak dopiero w dniu 24 kwietnia 2015 r. udało mu się nawiązać osobisty kontakt ze skarżącą. W jego ocenie termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg z dniem 14 kwietnia 2015 r., tj. gdy zapoznał się on z aktami sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone orzeczenie pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zgodnie z art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem uwzględnienia takiego wniosku jest łączne spełnienie przesłanek przewidzianych w art. 86 i art. 87 ppsa, tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych skutków procesowych dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1) oraz jednoczesne dopełnienie czynności, której strona nie dokonała w terminie (art. 87 § 4).
Wobec powyższego w okolicznościach niniejszej sprawy zbadania wymaga kwestia spełnienia przesłanek braku winy w uchybieniu terminu oraz zachowania ustawowego terminu 7 dni do złożenia wniosku o jego przywrócenie, gdyż spełnienie pozostałych dwóch przesłanek nie budzi wątpliwości.
WSA w Kielcach w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skoncentrował swoje rozważania wokół charakteru pisma M. M. z dnia 12 grudnia 2014 r., zakwalifikowanego jako wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, która to kwestia została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem NSA z dnia 20 maja 2015 r. o sygn. akt I OZ 474/15. Natomiast Sąd I instancji całkowicie pominął konsekwencje wynikające z faktu ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu i złożenia przez niego skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wyznaczenie przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Kielcach pełnomocnika z urzędu nastąpiło zaś po upływie tego terminu, wynoszącego 30 dni od dnia doręczenia stronie odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi. Stanowi o tym art. 177 ppsa w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Okoliczność ta była w orzecznictwie jednolicie uznawana za niezawinioną przyczynę uchybienia terminu.
Z kolei analizując kwestię dochowania terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu jako przesłankę zasadności takiego wniosku należy przede wszystkim wziąć pod uwagę działania zmierzające do zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, podjęte przez pełnomocnika z urzędu jako podmiot uprawniony do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 ppsa datą ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, przypadający jednak nie później niż w dniu upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie – por. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2014 r. o sygn. II OZ 543/14 i powołane tam orzecznictwo, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl.
We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej podał, że otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu go do zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie dnia 10 kwietnia 2015 r., a zapoznał się z aktami sprawy w dniu 14 kwietnia 2015 r. Natomiast dopiero w dniu 24 kwietnia 2015 r. udało mu się nawiązać osobisty kontakt ze skarżącą. Zważywszy na fakt, że skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została wniesiona w dniu 4 maja 2015 r., pozwalałoby to uznać, że pełnomocnik potraktował dzień osobistej konsultacji ze skarżącą jako datę ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia i dokonał czynności z zachowaniem ustawowego terminu, który w takiej sytuacji upływałby z dniem 4 maja 2015 r. (siódmy dzień terminu przypadał w piątek 1 maja).
Jednakże w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu, a następnie w zażaleniu, sam pełnomocnik przyznał, że w jego ocenie termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął bieg w dniu następnym po 14 kwietnia 2015 r., tj. po zapoznaniu się przez niego z aktami sprawy. Twierdzenie to stoi w sprzeczności z opisanymi wcześniej działaniami, gdyż wynika z niego, że czynność procesowa z dnia 4 maja 2015 r. została dokonana 20 dni po ustaniu przyczyny uchybienia terminu.
Ponadto pełnomocnik nie uprawdopodobnił, że do sporządzenia skargi kasacyjnej nie wystarczyło samo zapoznanie się z aktami sprawy, lecz konieczna była również osobista konsultacja ze skarżącą, która odbyła się dopiero 10 dni po przejrzeniu akt, przy czym we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniono również, że kontakt ze skarżącą nie mógł zostać nawiązany wcześniej, przed upływem 7 dni od zapoznania się z aktami.
W ocenie NSA ustanowiony w sprawie pełnomocnik, który z istoty rzeczy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności w interesie strony, nawet jeżeli ma z nią utrudniony kontakt i nie otrzymał od niej stosownych instrukcji do dalszego prowadzenia sprawy, w tej sytuacji powinien wnieść skargę kasacyjną nawet bez uprzedniej konsultacji ze skarżącą. W okolicznościach niniejszej sprawy pełnomocnik w żaden sposób nie uprawdopodobnił bowiem, że taka konsultacja była niezbędna i nie mogła nastąpić wcześniej niż 10 dni po przejrzeniu akt, co dawałoby podstawę do uznania, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu.
W świetle powyższego, Sąd I instancji nie naruszył art. 86 § 1 ppsa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ppsa w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.