Uzasadnienie
Zapadłym w sprawie wyrokiem z dnia 26 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi R. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w W. – G., zobowiązał organ do rozpatrzenia punktu 2 wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2016 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt 1), stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 2) i oddalił skargę w pozostałym zakresie (punkt 3).
Sąd Wojewódzki uznał, iż dokumenty, których udostępnienia żądał skarżący odnoszą się do zasad funkcjonowania Aresztu Śledczego W. - G., a nadto stanowią dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 2058 ze zm.), zatem organ obowiązany był do realizacji żądania, gdyż dokumenty takie znajdują się w jego zasobach. Nie czyniąc tego pozostaje w bezczynności, co uzasadnia zobowiązanie zawarte w pkt 1 wyroku. Co prawda w sprawie niewątpliwie doszło do przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy, a wniosek złożony przez skarżącego [...] stycznia 2016 r. w momencie orzekania przez Sąd I instancji nie był wciąż załatwiony, jednakże nie miało to charakteru "rażącego". Z tych samych względów nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 § 1a oraz art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Nadto Sąd meriti wyjaśnił, że w rozstrzygnięciu niniejszym nie mogło się znaleźć stwierdzenie, iż podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej w niniejszej sprawie nie udostępnił jej wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu może bowiem wydać wyłącznie rozstrzygnięcia przewidziane w art. 149 P.p.s.a. Art. 23 u.d.i.p., który stanowi, że kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi, nie udostępnia informacji publicznej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku, jest zaś przepisem stosowanym przez sąd karny w sprawach karnych o nieudostępnienie informacji publicznej. Poza tym Sąd I instancji wyjaśnił, że nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ponieważ skarżący postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SO/Wa 22/16, został całkowicie zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, jak też ustanowiono na jego rzecz pełnomocnika z urzędu.
Skarżący nie poniósł zatem kosztów sądowych, a sprawa z jego skargi została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Do niezbędnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 205 § 1 oraz § 2 P.p.s.a. nie można zaś zaliczyć kosztów sporządzenia skargi oraz kosztów wysłanej korespondencji.
W piśmie z dnia [...] września 2016 r., nazwanym skargą kasacyjną, R. S. zaskarżył powyższy wyrok w części, tj. w punkcie 3 w zakresie wyłącznie kosztów postępowania. Zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w zakresie zasądzenia dla skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, na które składał się koszt wysłanej korespondencji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wysokości 2 zł.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku we wskazanej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto, na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz rozporządzania Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804), wniósł o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu według norm prawem przepisanych z uwagi na nieopłacenie kosztów udzielonej pomocy prawnej, ani w części, ani w całości.
Na mocy art. 181 § 1 P.p.s.a. i art. 182 § 2 P.p.s.a. skarżący zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest spóźnione.
Z brzmienia art. 194 § 1 pkt 9 P.p.s.a. wynika, że jeżeli strona postępowania nie wnosi skargi kasacyjnej, to na postanowienie o zwrocie kosztów postępowania służy zażalenie. Zatem w takim wypadku skarga kasacyjna nie jest właściwym środkiem zaskarżenia. Podobnie zresztą w odniesieniu do kosztów sądowych przewiduje art. 227 § 1 P.p.s.a. O tym, czy pismo procesowe jest skargą kasacyjną, czy zażaleniem rozstrzyga jego treść, a także jego przedmiot, nie zaś oznaczenie nadane przez stronę. Z tego względu pismo skarżącego, mimo określenia go jako skarga kasacyjna, jest zażaleniem, gdyż jego przedmiotem nie jest ani cały wyrok, ani nawet całość rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 wyroku Sądu I instancji, lecz jedynie zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Tymczasem zażalenie, zgodnie z art. 194 § 2 P.p.s.a., wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Nastąpiło ono w dniu 22 sierpnia 2016 r. (k. 77). Zatem termin ustawowy upłynął w dniu 29 sierpnia 2016 r. Natomiast zażalenie nadano w placówce pocztowej w dniu 21 września 2016 r. (k. 83). Zażalenie to więc, jako spóźnione, podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega powodu dla zastosowania w sprawie (w postępowaniu sądowoadministracyjnym) odmiennego, choć jak się wydaje utrwalonego w judykaturze Sądu Najwyższego (por. m.in. postanowienie z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt III CZ 26/16 (LEX nr 2089845) i cytowane tam orzeczenia) oraz w doktrynie stanowiska, wedle którego termin do wniesienia zażalenia od postanowienia zawartego w wyroku jest zachowany, jeśli zażalenie nazwane apelacją, czy zawarte w apelacji zostało wniesione w terminie zastrzeżonym dla tego środka.
Sformułowano go bowiem na gruncie innej procedury, nadto oparto na zapadłej w innych realiach uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r., sygn. akt III CZP 27/71 (OSNCP z 1973 r., nr 1, poz. 1), a przede wszystkim stanowisko to nie uwzględnia wymogu legitymowania się przymiotem profesjonalności przez sporządzających skargi kasacyjne w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc specyfiki tej procedury.
Na koniec trzeba dodać, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jako że w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania wyłącznie o kosztach postępowania (i to kasacyjnego) między stronami. Nadto wypada zwrócić uwagę autorowi skargi kasacyjnej (zażalenia) na instytucję opinii o niecelowości sporządzenia środka zaskarżenia, która w tego rodzaju sprawach jak niniejsza może dojść do głosu, a wręcz jest pożądana. Tym bardziej, że nie zamyka drogi to kontroli instancyjnej stronom, zważywszy na obecnie obowiązujący przepis art. 177 § 4 P.p.s.a. Niezastosowanie tej instytucji skutkuje zbędnymi kosztami sprawowania wymiaru sprawiedliwości, powoduje wydłużenie czasu oczekiwania na załatwienie innych spraw, przeto poddaje w wątpliwość zasadność przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej świadczonej niezgodnie z jej celami.