Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 906/10 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) stycznia 2010 r. nr (...) w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia adwokata.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 października 2010 r. umorzył postępowanie z wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił jednocześnie ustanowienia dla niego adwokata z urzędu.
Na orzeczenie referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że jest nietrafne i ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wydając zaskarżone postanowienie wskazał, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. strony skarżące decyzje wydane m. in. w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego i są zwolnione z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Oznacza to, że skarżący nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania związanych z wniesioną przez niego skargą. Sąd podkreślił, że zwolnienie to dotyczy całości postępowania sądowoadministracyjnego, a więc zarówno kosztów, jakie należy ponieść przy wniesieniu skargi, jak i tych koniecznych do kwestionowania orzeczeń sądu zapadłych już w toku postępowania. Z tych względów wniosek skarżącego w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd ocenił jako bezprzedmiotowy i w tym zakresie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. postępowanie umorzył.
Wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata, z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd rozważył przy uwzględnieniu instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym, uregulowanym w art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Realizując ten wymóg Sąd zarządzeniem z dnia 8 grudnia 2010 r. wezwał skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie aktualnej sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów. Na wezwanie Sądu skarżący odpowiedział w sposób niepełny, uniemożliwiając tym samym zweryfikowanie zasadności jego wniosku. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych dochodów, żadnego majątku. Za mieszkanie, w którym przebywa płaci jego właściciel, a zakupy żywnościowe i posiłki robi żona. Skarżący nie podał, jaki jest średni miesięczny koszt jego utrzymania i kto go ponosi; nie podał jaka jest wysokość wydatków na leki, żywność i inne bieżące wydatki, nie wskazał wysokości opłat za dom i z jakich źródeł pokrywa je jego właściciel. Ogólne oświadczenie skarżącego, że "nie ma nic swojego" i nie uzyskuje żadnego dochodu, dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy jest niewystarczające. By skorzystać z pomocy państwa w ramach prawa pomocy skarżący zobowiązany był podać okoliczności, które w sposób niebudzący wątpliwości pozwolą określić jego sytuację rodzinną, majątkową i dochodową. Na podstawie oświadczenia skarżącego, złożonego na skutek wezwania Sądu, Sąd nie był w stanie ustalić, jaka kwota niezbędna jest do miesięcznego utrzymania skarżącego, jakie wydatki się na nią składają oraz kto i z jakiego źródła je pokrywa. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd nie może domniemywać sytuacji majątkowej, dochodowej i rodzinnej osoby, która się o nie ubiega. Obowiązek wykazania zaistnienia podstaw do przyznania prawa pomocy obciąża wnioskującego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.W. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia lub jego uchylenie w całości oraz wydanie nowego orzeczenia o przyznaniu adwokata lub radcy prawnego. Skarżący dodatkowo wniósł o "ustalenie czynności na stanowisku robotnik gospodarczy w zaskarżonej sprawie (...) gdzie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 12 000 złotych" oraz "wyjaśnienie co do zawodu – robotnik gospodarczy".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, stosownie do art. 199 P.p.s.a. jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom pozostającym w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa.
Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Przedmiotem skargi M. W. jest decyzja Wojewody P. w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej. Rozstrzygnięcie to stanowi działanie organu w sprawie z zakresu statusu bezrobotnego, o którym mowa w powołanym art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Dlatego też skarżący nie ma obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych, co skutkowało prawidłowym umorzeniem postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania.
Odnosząc się do odmowy przyznania M. W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata należy zauważyć, że na wezwanie Sądu do udokumentowania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej odpowiedział w sposób niepełny uniemożliwiając dokładne ustalenie sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym skarżącego. Nie pozwala to na określenie w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie można stwierdzić, że strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających ustanowienie radcy prawnego. Tymczasem, jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.
Wobec tego jednak, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane a także zmieniane w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, to sprawa przyznania skarżącemu prawa pomocy może być ponownie rozpoznana na zgłoszony na nowo i właściwie udokumentowany wniosek w tej sprawie.