Uzasadnienie
Postanowieniem z 15 listopada 2023 r. sygn. akt II SPP/Rz 285/23 (dalej postanowienie z 15 listopada 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił zażalenie W.K. (dalej skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 17 października 2023 r. sygn. akt II SPP/Rz 285/23 utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie z 25 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Rz 285/23 o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że żaden przepis ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa) nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w przedmiocie prawa pomocy wskutek rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Zażalenie wniesiono na orzeczenie, od którego nie przysługuje środek zaskarżenia. Takie zażalenie jest niedopuszczalne (k. 47-49, 56-58, 88-89v, 95-96v, 118-119v akt II SPP/Rz 285/23).
Skarżąca w zażaleniu wniosła o uchylenie postanowienia z 15 listopada 2023 r. i poprzedzającego je postanowienie z 17 października 2023 r. Podniosła, że asesor sądowy [winno być Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - uw. NSA], odrzucił zażalenie na postanowienie z 17 października 2023 r., utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego z 25 sierpnia 2023 r. II SPP/Rz 285/23 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, podczas gdy postanowieniem tym umorzono postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o dołączenie do akt niniejszej sprawy akt spraw: II SPP/Rz 10/23, II SA/Rz 773/21, I OZ 483/23; akt komornika sądowego Km 2129/23; akt II SA/Rz 1009/22 (k. 124-125 akt II SPP/Rz 285/23).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia lub postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 [w przedmiocie prawa pomocy - uw. NSA], sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia lub utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 ppsa). W tych sprawach sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 zdanie drugie ppsa).
Postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako orzeczenie wydane w I instancji. Sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego jest środkiem odwoławczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy, działa jako Sąd II instancji. Oznacza to, że postanowienie tego Sądu o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego jest ostateczne i nie przysługuje od niego zażalenie. W związku z tym, zaskarżenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego utrzymującego w mocy postanowienie referendarza sądowego, nawet jeżeli - jak w niniejszej sprawie - referendarz umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, skutkuje odrzuceniem zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Orzeczenie referendarza podlegało już bowiem kontroli instancyjnej dokonywanej przez Sąd wskutek wniesionego sprzeciwu.
Sama treść orzeczenia referendarza - umorzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy - pozostaje w tym kontekście bez znaczenia. Orzeczeniem tym referendarz nie musi odmawiać stronie prawa pomocy. Istotne jest, że umorzenie dotyczyło postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a nie postępowania w sprawie (co do istoty sporu).
O ile art. 194 § 1 pkt 1b stanowi, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, których przedmiotem jest umorzenie postępowania, o tyle przepis ten nie dotyczy zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, lecz jedynie na postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie, od którego uprzednio - przed nowelizacją art. 194 § 1 ppsa dokonanej art. 1 pkt 57 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) - służył stronie środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej. Co istotne, zgodnie z art. 260 § 2 zd. drugie ppsa, rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego wydanych w przedmiocie prawa pomocy, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Odpowiedniość stosowania przepisów o zażaleniu oznacza, że winny być one stosowane z uwzględnieniem przepisów szczególnych odnoszących się do postępowania w przedmiocie prawa pomocy.
Przepisy te nie normują odstępstwa od zasady dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego. Skoro sąd, rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego wydanych w przedmiocie prawa pomocy, orzeka jako sąd drugiej instancji, to nie sposób uznać, że od postanowienia wydanego w tym postępowaniu przez sąd przysługuje zażalenie. Przyjęcie przeciwnego poglądu powodowałoby, że w rzeczywistości postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zyskałoby trzecią instancję, co nie znajduje podstawy prawnej w obowiązujących przepisach.
Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 ppsa), przeto prawidłowo Sąd I instancji uznał, że zażalenie skarżącej w tej sprawie było niedopuszczalne, a w konsekwencji podlegało odrzuceniu (art. 178 ppsa).
Działanie Sądu, wbrew stanowisku skarżącej, nie naruszało przepisów prawa. Wniosek skarżącej o uwzględnienie w niniejszym postępowaniu zażaleniowym akt spraw: II SA/Rz 773/21, I OZ 483/23 i akt komornika sądowego Km 2129/23 był niezasadny, ponieważ dokumenty zawarte w tych sprawach nie mogły mieć wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Postępowanie o przyznanie prawa pomocy prowadzone pod sygn. akt II SPP/Rz 285/23 dotyczyło sprawy o sygn. akt II SA/Rz 1009/22, wobec czego akta sprawy II SPP/Rz 285/23 stanowią integralną część akt sądowych w sprawie II SA/Rz 1009/22. Dokumenty zawarte w sprawie głównej również nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w toku niniejszego postępowania zażaleniowego było postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o odrzuceniu - jako niedopuszczalnego - zażalenia skarżącej na postanowienie tego Sądu o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego umarzającego postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, nie zaś kwestia odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, która została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem referendarza sądowego z 20 kwietnia 2023 r. II SPP/Rz 10/23 ustanawiającym adwokata dla skarżącej w sprawie II SA/Rz 1009/22 i postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 9 maja 2023 r. II SPP/Rz 10/23 utrzymującym w mocy to postanowienie referendarza sądowego (k. 92-93 i 114-116 akt II SPP/Rz 10/23). Akta sprawy II SPP/Rz 10/23 z wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowią integralną część akt sprawy o sygn. II SA/Rz 1009/22, ponieważ wniosek ten dotyczył prawa pomocy w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.