Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił M. R. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem, który wymaga całodobowej opieki i otrzymuje emeryturę rolniczą z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 1.100 zł. Razem z ojcem wnioskodawca ponosi następujące wydatki: podatek od nieruchomości – 566 zł, prąd – 250 zł, woda – 100 zł, gaz – 60 zł, ubezpieczenie KRUS – 450 zł, ubezpieczenie budynków mieszkalnych i gospodarczych – 1.000 zł, lekarstwa – 300 zł, ponadto na środki czystości, na opał na zimę, na dojazdy ojca do lekarzy itd.
Skarżący otrzymał dotację rolniczą w wysokości 14.000 zł. Posiadany majątek to: budynek mieszkalny o powierzchni 100 m², mieszkanie o powierzchni 45 m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni 15 ha. Dodatkowo oświadczył, że z dotacji rolniczej opłaca kupno nawozów w kwocie 8.000 zł, paliwa w kwocie 5.000 zł, opryski chemiczne – 3.000 zł, wobec czego na życie pozostaje mu niewiele.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu, wzywające do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, M. R. podał, że pełną dokumentację (faktury, przelewy, odcinki emerytury), jak i wyjaśnienia złożył w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1107/14.
Sąd I. instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie, stosownie do art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", skarżący jest ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Zgodnie z powołanym przepisem nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Sprawa będąca przedmiotem skargi należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Jednocześnie na podstawie art. 262 p.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Następnie podniósł, że z treści wniosku oraz z dokumentów złożonym w sprawie sygn. II SA/Sz 1107/14 wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z ojcem, który jest emerytem i otrzymuje emeryturę w wysokości 1.049 zł (netto). Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu otrzymuje dotacje bezpośrednie w łącznej kwocie ok. 14 tys. zł (przyznane na 2014 rok). Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem kształtują się na poziomie ok. 750 zł (prąd, woda, gaz, lekarstwa). Z przesłanego wyciągu z konta bankowego wynika, że na dzień 29 maja 2015 r. dysponował on kwotą wysokości 9 tys. zł. Wprawdzie skarżący podnosi, że otrzymywane dotacje wydatkuje na prowadzenie gospodarstwa rolnego, co potwierdzają przesłane faktury, jednakże na uwadze należy mieć fakt, że prowadzenie gospodarstwa rolnego znacznie przekraczającego średnią wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwach rolnych w Polsce w 2014 r. (10,48ha wg ogłoszenia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 17.09.2014 r.) niewątpliwie generuje wysokie koszty, ale daje też możliwość osiągnięcia odpowiednich przychodów z produkcji rolnej. Nie można tym samym przychylić się do twierdzeń wnioskodawcy, że jego sytuacja materialna jest zła.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że pomimo uwzględnienia dokumentów znajdujących się w aktach sprawy II SA/Sz 1107/14, informacje jakimi Sąd dysponował okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a co za tym idzie - ustalenia, czy sytuacja ta jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie pomocy prawnej (adwokata) z urzędu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M. R. zarzucił, iż Sąd I. instancji nie uwzględnił pełnej dokumentacji skarżącego, w tym leczenia i dojazdów schorowanego ojca, który wymaga pomocy drugiej osoby, dojazdów do Szpitala – przychodni lekarskich, lekarstw itd. Podniósł, że powyższe ma istotne znaczenie w wydatkach jakie skarżący ponosi. Dodatkowo podniósł, iż Sąd nie uwzględnił wydatków poniesionych na prowadzenie gospodarki rolnej jak paliwo, środki ochronne, nawozy, występujące często susze lub zalewanie pól.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny.
Orzeczenie w sprawie przyznania prawa pomocy sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Jak wynika z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszym postępowaniu Sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i pismem z dnia 22 czerwca 2015 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. W odpowiedzi na powyższe zobowiązanie M. R. podał, że pełną dokumentację (faktury, przelewy, odcinki emerytury), jak i wyjaśnienia złożył w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1107/14. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokumenty na które powołuje się skarżący tj. dokumenty złożone w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1107/14 nie zawierają odpowiedzi na wszystkie postawione w wezwaniu z dnia 22 czerwca 2015 r. pytania oraz nie przedstawiają wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy.
Skarżący przede wszystkim nie wskazał miejsca położenia mieszkania o pow. 45 m2, nie podał kto w nim aktualnie zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania (jeżeli stanowi przedmiot najmu skarżący zobowiązany był do jej przedłożenia), nie nadesłał oświadczenia w przedmiocie wartości posiadanych maszyn rolniczych jak również nie nadesłał zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodu osiąganego z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Brak jest możliwości bowiem oceny sytuacji majątkowej skarżącego w przypadku gdy skarżący nie wykazuje w całości wartości swojego majątku jak również nie wskazuje wysokości osiąganego dochodu.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). W związku z powyższym należało uznać, że wobec faktu niewykazania przez skarżącego, iż spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Jednocześnie należy wskazać, że skarżący ma prawo złożyć kolejny wniosek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji zmiany sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.