Postanowienie NSA z 19 kwietnia 2023 r., I OZ 119/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 19 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2629/22

Sprawa

w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 października 2022 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zarządzeniem z 23 lutego 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2629/22 (dalej zarządzenie z 23 lutego 2023 r.) Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), wezwał skarżącą – T. B. (dalej skarżąca) do uzupełnienia uiszczonego wpisu od skargi przez wpłatę kwoty 34.801 zł, stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535; dalej rozporządzenie z 16 grudnia 2003 r.), wskazując, że wymienioną kwotę należy wpłacić [...] w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi. Zarządzenie wykonano 24 lutego 2023 r. i doręczono pełnomocnikowi skarżącej 1 marca 2023 r. (k. 38-41 akt sądowych).

Zażalenie na zarządzenie z 23 lutego 2023 r. złożyła pełnomocnik skarżącej M. L., podnosząc, że domaganie się wpisu stosunkowego jest bezzasadne. Wskazała, że - zgodnie z § "2.1" rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. - uiściła wpis stały w wysokości 100 zł. Pełnomocnik skarżącej podkreśliła, że w niniejszej sprawie chodzi o sądową kontrolę nad administracją, zaś "zaporowy" wpis taką kontrolę praktycznie uniemożliwia (k. 4, 19, 23, 42 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismem, o którym mowa w art. 230 § 1 ppsa, jest - między innymi - skarga (art. 230 § 2 ppsa). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 ppsa).

Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...] przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby [...] uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania (art. 220 § 1 zdanie pierwsze ppsa). Skarga [...], od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa).

Wniesiona w tej sprawie skarga dotyczy decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 17 października 2022 r. znak [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Lubuskiego z 19 stycznia 2022 r. znak [...], którą ustalono na rzecz T. B. odszkodowanie w wysokości 696 zł za wygaszone prawo służebności gruntowej ustanowionej na nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej T., obręb J., oznaczonej jako działka nr [...], przeznaczonej pod przebudowę i rozbudowę południowej jezdni drogi krajowej nr [...], II faza budowy autostrady [...] realizowana w ramach zadania "Budowa autostrady [...] odcinek węzeł [...] - węzeł [...] od km. [...] do km. [...] oraz zobowiązano Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna (k. 2-3 akt sądowych i zaskarżona decyzja w aktach [...]). Od niniejszej skargi uiszczono opłatę w wysokości 100 zł (k. 4, 19 akt sądowych).

Zarządzeniem z 30 stycznia 2023 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał pełnomocnik skarżącej, m.in., do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. różnicy między kwotą przyznaną na jej rzecz w zaskarżonej decyzji a kwotą, której oczekuje ona od organu w decyzji ustalającej odszkodowanie (k. 26, 27, 31 akt sądowych).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej wskazała, że wnosi o przyznanie odszkodowania w wysokości 3.490.088 zł (k. 32).

Wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.; dalej ugn). Jeżeli na wywłaszczanej nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości są ustanowione inne prawa rzeczowe, odszkodowanie zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw (art. 128 ust. 2 ugn).

Odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5, zgodnie z którym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;

2. na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;
3. gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 § 1 i 5 ugn).

Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, wydaje wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych. Obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża właściwego zarządcę drogi. Właściwy zarządca drogi może na podstawie odrębnego porozumienia zawartego z wojewodą albo starostą pokryć koszty powstałe w związku z ustaleniem wysokości odszkodowań (art. 21b ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 176 ze zm.; dalej ustawa z 10 kwietnia 2003 r.).

Odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych, a więc i służebności gruntowej, ustala się w oparciu o art. 18 w zw. z art. 12 ust. 4c ustawy z 10 kwietnia 2003 r. oraz posiłkowo art. 130 ugn.

Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r. I OPS 1/16, od skargi na decyzję o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości wydanej na podstawie art. 129 ust. 5 ugn pobiera się wpis stosunkowy, o którym mowa w art. 231 ppsa (uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 października 2016 r. I OPS 1/16, ONSAiWSA 2017/1/1).

W niniejszej sprawie istotne jest, że wygaśnięcie służebności gruntowej, w związku z którym strona domaga się przyznania odpowiedniego odszkodowania, jest przyczynowo związane z wywłaszczeniem nieruchomości, na której ustanowiona była ta służebność. Skarżąca zaskarżyła wyłącznie decyzję utrzymującą w mocy decyzję I instancji ustalającą odszkodowanie, nie zaś decyzję wywłaszczeniową. W takiej sytuacji Przewodniczący Wydziału prawidłowo uznał, że odnośnie do skargi na decyzję odszkodowawczą należny jest wpis stosunkowy, a nie stały.

Należy zauważyć, że w rozporządzeniu z 16 grudnia 2003 r. brak jest jednostki redakcyjnej oznaczonej jako "art. & 2.1". Niemniej, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma wątpliwości, że skarżąca miała na myśli § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r., na podstawie którego uznała, że w sprawie należny jest wpis stały w wysokości 100 zł. Mając na uwadze przytoczone przepisy i poczynione rozważania w przedmiocie należnego wpisu od skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu odszkodowania za wygaszoną służebność gruntową na wywłaszczonej nieruchomości, wpis od skargi należało ustalić w oparciu o § 1 pkt 4 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r., zgodnie z którym wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi ponad 100.000 zł - 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie wynosi 3.490.088 zł (k. 32 akt sądowych). W konsekwencji, 1% z 3.490.088 zł wynosi 34.900,88 zł. Po zaokrągleniu końcówki tej opłaty wzwyż do pełnych złotych, stosownie do art. 219 § 2 ppsa, wpis od skargi w tej sprawie wynosi 34.901 zł. Wobec uiszczenia przez skarżącą wpisu w wysokości 100 zł Przewodniczący prawidłowo wezwał ją do uzupełnienia wpisu o kwotę 34.801 zł.

O ile Naczelny Sąd Administracyjny rozumie, że wysokość wpisu stosunkowego może w niektórych przypadkach stanowić ograniczenie prawa do sądu, o tyle w zakresie ustalenia rodzaju i wysokości wpisu przepisy rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. są jednoznaczne i nie pozostawiają możliwości odmiennej kwalifikacji i ustalenia wysokości wpisu. Należy wskazać, że strona, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, ma możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych w ramach prawa pomocy (art. 243 i następne ppsa), na podstawie wniosku złożonego na właściwym druku – w terminie 7 dni od dnia otrzymania odpisu niniejszego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.