Uzasadnienie
Zarządzeniem Sędziego z dnia 12 lipca 2016 r., sygn. akt: II SA/Wa 322/16 pozostawiono bez rozpoznania pismo J.M. z dnia 15 marca 2016 r., którym wnosił on o odrzucenie pisma DGRSZ z dnia 22 lutego 2016 r. (odpowiedź na skargę), bez rozpoznania. Uzasadniając zarządzenie wskazano, że skarżący pomimo wezwania z dnia 7 kwietnia 2016 r. o nadesłanie odpisu tego pisma celem doręczenia organowi i kolejnego wezwania z dnia 30 maja 2016 r. (zarządzenie, k. 36 akt) skarżący braku tego nie uzupełnił.
Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosła pełnomocnik skarżącego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu podniesiono, że zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych pisma nie zostało sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, zobowiązano nim skarżącego do nadesłania odpisu pisma procesowego z dnia 15 marca 2016 r., podczas gdy skarżący nie posiada w swojej dokumentacji dotyczącej niniejszej sprawy pisma, które byłoby datowane na ten dzień i zawierało wniosek o odrzucenie pisma z dnia 22 lutego 2016 r. W wyniku wezwań skarżący nadsyłał odpisy skargi, będąc przekonanym, że ponownie jest wzywany do przedłożenia tych odpisów. Zdaniem pełnomocnik nie był to brak istotny uzasadniający pozostawienie pisma bez rozpoznania, skoro Sąd mógł nadać mu dalszy bieg sporządzając we własnym zakresie kopię pisma. Według niej postępowanie Sądu stoi w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami, gwarantującymi każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazującymi zamykania drogi sądowej, a także z naczelną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, tj. zasadą ekonomii procesowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 49 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast w myśl art. 58 § 1 pkt 3 i art. 178 powołanej ustawy, sąd administracyjny odrzuca skargę i skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę i skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu niesie za sobą istotne konsekwencje prawne, może bowiem doprowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Z tego względu zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być formułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, tak aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość, co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści (postanowienie SN z 17 listopada 1998 r., sygn. akt: III CKN 871/98, LEX nr 50714).
Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w sprawie niniejszej. Należy zauważyć, że zarządzeniem z dnia z dnia 7 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania pisma procesowego z dnia 15 marca 2016 r. (zawierającego wniosek o odrzucenie pisma z dnia 22 lutego 2016 r.) W przypadku, gdy przy wstępnej weryfikacji pisma okaże się, że jest ono obarczone istotnym brakiem formalnym, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełniania lub poprawienia, a obowiązkiem strony jest wykonanie tego wezwania zgodnie z jego treścią i w wyznaczonym terminie, pod rygorem wskazanym w wezwaniu. Analiza akt wskazuje, że zarządzenie zostało sformułowane jasno, w sposób umożliwiający skarżącemu identyfikację zarówno daty, jak i przedmiotu pisma, którego odpis powinien był nadesłać.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że pismo procesowe skarżącego stanowi zarzuty wobec odpowiedzi organu na skargę i polemikę z tą odpowiedzią. Pismo to nie stanowi skargi, tym samym pozostawienie pisma bez rozpoznania nie ogranicza praw strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tym bardziej nie narusza prawa do rozpoznania sprawy przez Sąd, co zarzuca pełnomocnik. Na treść prawa do sądu składają się trzy uprawnienia. Po pierwsze: prawo dostępu do sądu, czyli uruchomienia procedury; po drugie: prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej zgodnej z wymogami jawności i sprawiedliwości; po trzecie: prawo do wyroku.
Co więcej należy wskazać, że przepis art. 47 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wskazuje obowiązek strony do załączenia odpisów pism, tym samym brak jest podstaw do żądania wykonania takiej czynności przez Sąd. Analogiczne zasady dotyczą uzupełniania braków formalnych skargi, czy skargi kasacyjnej, w tych przypadkach rygor nie uzupełnienia braków, jak wskazano wyżej, jest surowszy, prowadzi bowiem do odrzucenia tych środków.
W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13 podkreślono wyraźnie, że tryb określony w art. 49 p.p.s.a. ma zastosowanie w razie takich braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, tj. wywołanie przez nie właściwych skutków procesowych zarówno w stosunku do sądu, jak i pozostałych uczestniczących w postępowaniu podmiotów (uczestników postępowania). Sporządzanie odpisów pisma przez sąd w celu usunięcia braków za jedną ze stron postępowania nie tylko nie mieści się w zakresie dopuszczalnych czynności procesowych sądu, ale ponadto mogłoby wskazywać na działanie sądu w interesie jednej ze stron, a to z kolei podważałoby zasadę bezstronności sądu. Brak jest uzasadnienia prawnego dla stanowiska nakazującego sądowi uzupełnianie braków formalnych pisma procesowego za stronę w celu umożliwienia nadania mu dalszego biegu lub zapobieżenia sankcji prawnej w postaci odrzucenia pisma.
Tym samym brak jest podstaw do uznania zażalenia za oparte na uzasadnionych zarzutach. Słuszność ma jedynie pełnomocnik podnosząc, że skarżący nie posiada w swej dokumentacji dotyczącej niniejszej sprawy pisma, które byłoby datowane na dzień 15.03.2016 r. i zawierałoby wniosek o odrzucenie pisma z dnia 22.02.2016 r. W złożonym w niniejszej sprawie piśmie procesowym skarżący wskazał sygn. akt II SA/Wa 2285/13. Niemniej jednak należy zauważyć, że postępowanie w sprawie zarejestrowanej pod tą sygnaturą zakończyło się wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2014 r. Większość pism skarżącego, w tym i sama skarga w sprawie niniejszej, opatrzone są przez J.M. tą sygnaturą. Ponadto skarżący nie będąc w stanie zidentyfikować właściwie treści pisma, którego odpis miał nadesłać, mógł uzyskać taką informację w Sądzie. Z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącego znacznie oddalone od miejsca rozpoznawania sprawy, jak i jego stan zdrowia, informację taką mógł uzyskać telefonicznie. Należy zauważyć, że Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2016 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, który w tym postępowaniu jest zobowiązany działać w interesie skarżącego.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.