Uzasadnienie
Skarżące stowarzyszenie na urzędowym formularzu wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W jego uzasadnieniu Stowarzyszenie wskazało, że rozpoczęło działalność w dniu 4 czerwca 2014 r. Utrzymuje się ze składek członkowskich w wysokości 5 zł i darowizn. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje zysku. Dotychczas zebrane składki zostały przeznaczone na czynności organizacyjne stowarzyszenia, działalność statutową i obsługę bieżącej korespondencji. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego. Stowarzyszenie podało w urzędowym formularzu, że stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 42,41 zł.
W odrębnym piśmie złożonym wraz z tym formularzem Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Dodało, że wnosi o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy IV SO/Wr 28/14 i IV SO/Wr 27/14 dotyczących listy członków i statutu Stowarzyszenia.
Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówiła skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu.
W dniu 20 maja 2015 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 126/15 WSA we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (w postanowieniu błędnie: "pranego") z urzędu.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje m. in. ze składek członkowskich. Liczba członków Stowarzyszenia wynosi 17 osób (co ustalono na podstawie tej listy znajdującej się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 18/14). Z rozdziału V pkt 1 Statutu wynika, że stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich. W świetle powyższego fakt, iż środki uzyskane ze składek członkowskich i wpisowego przeznaczane są na inne cele statutowe nie uzasadnia zwolnienia stowarzyszenia od kosztów sądowych, skoro w rozdziału II pkt 2 e wynika, że celem statutowym jest także występowanie m in. z wnioskami, opiniami do sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia. Kwota składki wynosi 5 zł, co wynika z treści uchwały w tym przedmiocie nr 6/2014, znajdującej się w aktach sprawy o sygn. IV SO/Wr 28/14. Poza tym w Statucie stowarzyszenia nie przewidziano żadnego zwolnienia z tytułu opłacania składek członkowskich poza członkami honorowymi stowarzyszenia (rozdział III pkt 13). Ponadto skarżące Stowarzyszenie ma możliwość zgromadzenia dodatkowych środków finansowych na realizację celów statutowych, o których mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, jak i w rozdziale V pkt 1b-e Statutu, przewidujących możliwość uzyskania przez stowarzyszenie środków finansowych na swoją działalność również z tytułu darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości stowarzyszenia i ofiarności publicznej, dochodów z własnej działalności. Sąd wskazał również, iż skarżące Stowarzyszenie zgodnie z rozdziałem II pkt 2 c Statutu może prowadzić działalność wydawniczą i kulturalną, co oznacza, iż z tego tytułu również może uzyskać dodatkowe środki finansowe. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów statutowych stowarzyszenia WSA we Wrocławiu przyjął, iż twierdzenie, że stowarzyszenie to nie posiada funduszy (majątku) na pokrycie kosztów sądowych przeczy zasadzie, iż podmiot ten prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W istocie skutkuje to przerzuceniem kosztów funkcjonowania stowarzyszenia na koszt Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o stowarzyszeniach – stowarzyszenie ma charakter niezarobkowy i opiera się w myśl ust. 3 tego przepisu na pracy społecznej jego członków, a do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników.
W świetle powyższego pozostałe argumenty dotyczące nieotrzymywania dotacji z budżetu państwa, czy innych źródeł, niezatrudnianie pracowników – nie stanowiły w ocenie WSA we Wrocławiu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
W tej sytuacji Sąd przyjął, iż stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wywiodło S. Zwróciło się ono z wnioskiem o choćby częściowo zawieszenie konieczności uiszczenia wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2).
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 2 pkt 1 cytowanej ustawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu. Koszty działalności Stowarzyszenia nie mogą być bowiem przerzucane na budżet państwa (Skarb Państwa), a pośrednio na podatników. Skoro organizacja, jaką jest Stowarzyszenie, pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na to odpowiednie fundusze, np. podwyższając i skuteczniej ściągając składkę członkowską. Wykazanie przez organizację, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na wykazaniu, iż organizacja ta nie ma możliwości pozyskania takich środków we własnym zakresie. Skarżące Stowarzyszenie nie uczyniło tego w niniejszej sprawie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie pierwszym postanowienia oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Zarazem z urzędu, na podstawie art. 166 w zw. z art. 156 § 1 i 2 p.p.s.a., w punkcie drugim niniejszego postanowienia sprostował oczywistą omyłkę zawartą w sentencji zaskarżonego postanowienia.