Postanowienie NSA z 26 kwietnia 2022 r., I OZ 122/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2437/20 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2437/20

Sprawa

w sprawie ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 września 2020 r. nr KOA/936/Fa/20 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Wincenciak przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2437/20, wydanym na posiedzeniu niejawnym, oddalił skargę S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 21 września 2020 r. nr KOA/936/Fa/20 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych.

Odpis sentencji w/w wyroku doręczono skarżącemu w dniu 11 marca 2021 r.

W dniu 25 marca 2021 r. (data stempla pocztowego) S.P. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2021 r. W uzasadnieniu wniosku podał, że następnego dnia po doręczeniu mu w/w wyroku, tj. w dniu 12 marca 2021 r., wystąpiły u niego objawy zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2, takie jak: kaszel, podwyższona temperatura i ogólne złe samopoczucie. Oświadczył, że mając na uwadze sytuację epidemiologiczną w Polsce poddał się dobrowolnie okresowi kwarantanny w celu ograniczenia transmisji wirusa. Wskazał, że w domu przebywał do poprawy samopoczucia, tj. do dnia 25 marca 2021 r. W związku z tym, że przebywał w samoizolacji, termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia został uchybiony. Jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 1 września 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2437/20 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W uzasadnieniu postanowienia powołał treść art. 86 § 1 i § 2 oraz art. 87 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), wskazując na wymóg uprawdopodobnienia przez skarżącego okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Podał, że w nauce prawa, jak i w orzecznictwie, przyjmuje się, że usprawiedliwione przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności są ograniczone do okoliczności, które nie tyle utrudniają, ale faktycznie uniemożliwiają dokonanie czynności nawet przy zachowaniu największej możliwej staranności takich jak: przerwa w komunikacji, powódź, pożar, inna katastrofa, nagła choroba strony przy równoczesnej niemożliwości wyręczenia się inną osobą, mylne poinformowanie strony o sposobie i terminie wniesienia środka zaskarżenia. Konieczną, a zarazem podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie podmiotu dokonującego danej czynności. Przesłanka braku winy powinna być oceniana na tle wszystkich okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy rozważeniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Dopiero nagłe, niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, analiza wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 4 marca 2021 r. prowadzi do konkluzji, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż skarżący nie uprawdopodobnił przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Sąd stwierdził, iż rozumie, że sytuacja epidemiologiczna w Polsce jest trudna i że ze względu na wystąpienie objawów zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 skarżący poddał się dobrowolnie kwarantannie w celu ograniczenia transmisji wirusa. Podkreślenia wymaga jednak, że skarżący w żaden sposób nie zweryfikował tego, czy rzeczywiście było to zakażenie w/w wirusem, np. poprzez zrobienie testów lub skontaktowanie się telefoniczne z lekarzem, czy też było to tylko zwykłe przeziębienie. Jednak nawet jeśli przyjąć, że skarżący w okresie od dnia 12 do 25 marca 2021 r. chorował na koronawirusa SARS-CoV-2, to nie wykazał on, że nie mógł wyręczyć się inną osobą i złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia w terminie. W orzecznictwie przyjmuje się, że sporządzenie i nadanie przedmiotowego wniosku nie jest ani czynnością wymagającą fachowej wiedzy, ani czynnością czasochłonną, wobec czego może być dokonane także wtedy, gdy na stronie ciążą inne zobowiązania (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 772/08, Lex nr 493676). Skarżący mógł zatem przy pomocy innej osoby sporządzić wniosek o sporządzenia uzasadnienia wyroku i nadać go w terminie na poczcie.

Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymał odpis sentencji wyroku w dniu 11 marca 2021 r. W piśmie, przy którym przesłany został odpis sentencji wyroku, został on pouczony o zasadach i trybie doręczania wyroku, jak również o trybie i terminie sporządzenia uzasadnienia wyroku. W pouczeniu tym wyraźnie zastrzeżono, że pisemne uzasadnienie wyroku może zostać sporządzone na wniosek zgłoszony przez stronę w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu wyroku. W związku z powyższym, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, Sąd pierwszej instancji uznał, że niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest następstwem okoliczności faktycznie uniemożliwiających dokonanie tej czynności, lecz jest wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia S.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji i zarzucając naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Skarżący podkreślił, iż niedochowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło wskutek niezawinionych przez niego okoliczności związanych z przebywaniem w samoizolacji z powodu zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2. Działał on zatem w stanie wyższej konieczności, a dodatkowo nie mógł wykonać przedmiotowej czynności przez inne osoby, bowiem takich osób nie ma, jak również motywowała go troska o zdrowie innych osób i nie chciał kontaktować się z nimi w sytuacji wystąpienia u niego objawów zakażenia w/w wirusem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku został wniesiony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., jednak nie zasługuje on na uwzględnienie.

Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przesłanką przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja skarżącego podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jego winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niego przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Należy podkreślić, iż w okolicznościach tej konkretnej sprawy samo oświadczenie skarżącego o poddaniu się samoizolacji z powodu potencjalnego zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 nie przesądza jeszcze o braku winy w terminowym dokonaniu czynności procesowej. Przede wszystkim skarżący nie twierdzi, że w czasie samoizolacji stan jego zdrowia pogorszył się na tyle, że wykluczało to podejmowanie przez niego jakichkolwiek czynności. Nie powołuje się na inne nagłe przeszkody, które nie tylko utrudniały, ale wręcz uniemożliwiały złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia w terminie, w tym za pośrednictwem innych osób. Dopiero na etapie zażalenia wskazał, że nie mógł wykonać przedmiotowej czynności przez inne osoby, ponieważ "takich osób nie ma". Nie uprawdopodobnił również okoliczności potwierdzających w istocie zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2, poprzez np. wykonanie testu czy uzyskanie chociażby stosownego zwolnienia lekarskiego czy zaświadczenia za pośrednictwem tzw. teleporady. Naczelny Sąd Administracyjny ma oczywiście świadomość licznych utrudnień związanych z epidemią COVID-19, ale w tej sprawie nie mogły one zostać uznane za okoliczności usprawiedliwiające uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Opisany stan chorobowy skarżącego oraz fakt poddania się samoizolacji, w zestawieniu ze wskazanym wyżej brakiem jakiegokolwiek uprawdopodobnienia podnoszonych twierdzeń za pomocą innych środków dowodowych, aniżeli wyłącznie lakonicznych oświadczeń, nie wykluczały możliwości podjęcia takich działań, które zabezpieczyłyby interes skarżącego i pozwoliłyby zachować termin do dokonania czynności procesowej.

Wobec powyższego, Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że skarżący nie dochował należytej staranności w prowadzeniu niniejszej sprawy. W konsekwencji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.