Uzasadnienie
Pismem z dnia 1 października 2014 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej – radca prawny T. S. – sporządził skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 233/14, oddalającego skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze tej pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 360 zł, obejmującej 150 % stawki minimalnej i oświadczył, że opłaty z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części.
Postanowieniem z dnia 6 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał pełnomocnikowi z urzędu kwotę 221,40 zł, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej i odmówił przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie.
Od powyższego postanowienia radca prawny T. S. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wskazując, że nakład pracy do sporządzenia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej był ponadprzeciętny, domagał się zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości żądanej w skardze kasacyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 233/14, w pkt I przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnemu, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 180 zł, podwyższone o stawkę podatku VAT w kwocie 41,40 zł, czyli ogółem 221,40 zł; w pkt II odmówił przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu postanowienia w zakresie pkt II Sąd stwierdził, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekroczyła granic zwykłej staranności, a taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wniosek pełnomocnika o zasądzenie wynagrodzenia w pozostałym zakresie, przekraczającym wysokość stawki minimalnej jest – w ocenie Sądu – nieuzasadniony przede wszystkim z tego względu, że żądana kwota 360 zł przekracza maksymalną kwotę opłat, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490), a więc w niniejszej sprawie kwotę 270 zł, z którego jednoznacznie wynika, że w przypadku, gdy pomoc prawna jest świadczona przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, sąd podwyższa opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych.
Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-4, przy czym rozdział 4 w § 14 ust. 2 określa stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasądzając natomiast opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Sąd wskazał, że ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań.
Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Zdaniem Sądu, okoliczności takie w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą.
Sąd zgodził się ze stanowiskiem referendarza, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności. Sąd uznał, że przywołane przez pełnomocnika w sprzeciwie argumenty dotyczące przedstawienia NSA do oceny zarówno zarzutów procesowych, jak i materialnych, wyszukanie i analiza orzecznictwa, a zwłaszcza wyroków, w których w analogicznych sprawach zapadły odmienne orzeczenia, aniżeli skarżony wyrok WSA we Wrocławiu oraz znacznej obszerności akt sprawy – zwłaszcza akt administracyjnych nie świadczą o przekroczeniu granic zwykłej staranności prowadzenia sprawy.
Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych, ponieważ pełnomocnik nie wykazał żadnych szczególnych okoliczności wymagających zwiększonego nakładu pracy, ani też nie wykazał, na czym miałaby polegać jego szczególna aktywność, uzasadniająca przyznanie wynagrodzenia w podwyższonej wysokości. Sąd podniósł że aktywność pełnomocnika z urzędu przejawiła się w niniejszej sprawie przejrzeniu akt w dniach 2 i 26 września 2014 r. oraz sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej.
Na pkt II postanowienia z dnia 4 grudnia 2014 r. zażalenie złożył radca prawny T. S. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w zwiększonej kwocie 360 zł, powiększonej o podatek od towarów i usług w stawce 23%. W uzasadnieniu radca prawny stwierdził, że w sprawie z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika oraz charakter sprawy wystąpiły przesłanki określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu umożliwiające przyznanie powiększonego wynagrodzenia. Zdaniem pełnomocnika, sprawy o świadczenia pielęgnacyjne nie należą do prostych. Sporządzenie skargi kasacyjnej zawierającej zarzuty zarówno materialne, jak i procesowe, wymagało analizy obszernego stanu faktycznego sprawy, wyszukania i analizy orzecznictwa.
Wskazał, że nakład jego pracy w sprawie był ponadprzeciętny i uzasadniał podwyższenie wynagrodzenia. Pełnomocnik uznał za błędne odwoływanie się przez referendarza do orzeczeń sądów powszechnych, które to orzeczenia zapadły przed 8 laty i 5 laty. Wskazano ponadto, że powołane wyżej rozporządzenie wydane zostało w 2002 r., a zasadnicza stawka 240 zł netto od tego czasu nie uległa zmianie, za to nastąpił kilkakrotny wzrost minimalnego i średniego miesięcznego wynagrodzenia pracowników w gospodarce narodowej oraz kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Postępuje także ogólna inflacja cen. Zdaniem pełnomocnika upływ czasu i zmienne okoliczności zewnętrzne nakazują w interpretacji powołanego rozporządzenia skorzystać z wykładni dynamicznej – ustalenie treści przepisu prawnego zgodnie ze zmieniającymi się warunkami społeczno – gospodarczymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Kwestię kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez radcę prawnego reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Stosownie do § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1 (za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego), sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Zasądzając opłatę za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa prawnego sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy tego pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.
Z kolei zaś w § 15 pkt 1 rozporządzenia postanowiono, że sąd może przyznać opłatę wyższą od stawki minimalnej w przypadku zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości do 150 % stawki minimalnej za określoną czynność. Może to jednak nastąpić tylko i wyłącznie w uzasadnionych szczególnymi okolicznościami przypadkach spraw o wyjątkowo skomplikowanym charakterze, w związku z którym zachodzi konieczność wykonania pracy nieproporcjonalnej do ustalonej stawki minimalnej. W takim przypadku Sąd winien wskazać okoliczności zdecydowanie zwiększające nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków pełnomocnika i uzasadniającej przyznanie wynagrodzenia powyżej minimalnej wysokości.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia była odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu skarżąca występowała bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku z dnia 21 lipca 2014 r. oddalającego skargę, skarżąca A. S. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych we Wrocławiu pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej wyznaczyła radcę prawnego T. S., który sporządził skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2014 r. oddalającego skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Przyznanie przez Sąd I instancji radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną, obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, w kwocie 180 zł - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług obejmującą kwotę 41,40 zł – w łącznej wysokości 221,40 zł (wynagrodzenie: 180 zł + podatek VAT: 41,40 zł), uznać należy za prawidłowe. Zasadnie stwierdził Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające podwyższenie tej stawki. Nie zostało bowiem wykazane, aby wystąpiły nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które zwiększyłyby nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Za okoliczność taką nie mógł być uznany podniesiony w zażaleniu fakt sporządzenia skargi kasacyjnej zawierającej zarówno zarzuty materialne, jak i procesowe, podobnie jak twierdzenie o konieczności analizy obszernego stanu faktycznego sprawy, wyszukania i analizy orzecznictwa.
Czynności te bowiem nie stanowią o wykroczeniu przez pełnomocnika w wypełnianiu swoich obowiązków poza granice zwykłej staranności, jakiej wymaga się od profesjonalnego pełnomocnika, który podlega dodatkowym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu radcy prawnego.
Zarzut zażalenia o postępującej inflacji i ogólnym wzroście cen – przy jednoczesnym niezmiennym brzmieniu stawek rozporządzenia – także nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem pełnomocnikowi wyższej, niż minimalna, stawki. Zaznaczyć bowiem należy, że przepisy rozporządzenia wyraźnie określają, kiedy stawka ta może zostać podwyższona, a w niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.