Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1762/16, Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wezwał M.B. do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 11 maja 2017 r. o odmowie wyłączenia wskazanych sędziów i referendarzy sądowych WSA w Rzeszowie od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 100 złotych.
Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a"), sąd nie podejmie żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd – art. 220 § 3 p.p.s.a. Przepis art. 230 § 1 p.p.s.a. wyraźnie stanowi, że od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami zaś, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania – art. 230 § 2 p.p.s.a. A zatem przepis art. 230 § 1 p.p.s.a. ustanawia ogólną zasadę, iż zażalenia podlegają opłacie.
Od tej ogólnej zasady przepisy ww. ustawy przewidują wyjątki (patrz: art. 239, art. 220 § 4, art. 227 § 2, art. 234 § 2, art. 243 § 1, art. 261 p.p.s.a.). Między innymi stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, której przyznane zostało prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym (prawo pomocy), w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa.
Jak wynika z akt sprawy skarżący, po oddaleniu jego zażalenia na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (postanowienie NSA z dnia 8 lutego 2017 r., I OZ 287/17), złożył, w dniu 29 marca 2017 r., wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie w dniu 12 kwietnia 2017 r. wniósł o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych WSA w Rzeszowie w osobach: [...] od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 maja 2017 r. oddalono wniosek skarżącego w o wyłączenie sędziów i referendarzy. Na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 11 maja 2017 r. zaskarżonym zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2017 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od zażalenia.
Zgodnie z art. 20 § 3 p.p.s.a., do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie, sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Kwestia wyłączenia sędziego [...], sprawozdawcy w niniejszej sprawie, od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta, w związku z czym nadal aktualny jest zakaz dokonywania czynności w sprawie przez sędziego objętego wnioskiem poza czynnościami niecierpiącymi zwłoki. Merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może bowiem zostać potraktowane jako czynność niecierpiąca zwłoki w rozumieniu art. 20 § 3 p.p.s.a. (por. post. NSA z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I FZ 182/15, CBOSA). W przedmiotowej sprawie istotne jest jednak to, że wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy dotyczył konkretnych sędziów i referendarzy WSA w Rzeszowie, nie zaś wszystkich sędziów i referendarzy tego Sądu. Nie zachodziła zatem sytuacja, w której czynności związane z postępowaniem w przedmiocie przyznania prawa pomocy musiałby dokonać sędzia lub referendarz, o którego wyłączenie strona wnosiła.
W takim stanie sprawy postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zostało prawomocnie zakończone, co na obecnym etapie postępowania stanowi przesłankę negatywną dla wzywania skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 11 maja 2017 r.
Wskazać należy, że powstanie obowiązku uiszczenia opłat sądowych po wniesieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od wyniku postępowania w przedmiocie rozpoznania tego wniosku. Zatem do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wzywanie do uiszczenia opłaty należy uznać za przedwczesne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji