Postanowienie NSA z 10 stycznia 2014 r., I OZ 1237/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 558/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jan Paweł Tarno przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 31 października 2013 r., IV SA/Gl 558/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania J. M. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w treści formularza wnioskodawca podniósł, że zamieszkuje z rodzicami, nie prowadząc z nimi jednak wspólnego gospodarstwa domowego, uzyskuje dochód ze stosunku pracy w kwocie 2 100 zł brutto, jednak po potrąceniach, dokonywanych między innymi w ramach egzekucji zaległości alimentacyjnych, pozostaje do jego dyspozycji kwota 930 zł. J. M. podkreślił również, że zatrudnienie podjął we wrześniu 2012 r. Zadeklarował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości.

Wezwaniem referendarza sądowego z 9 lipca 2013 r. zwrócono się do skarżącego o uprawdopodobnienie danych, na które powołał się we wniosku. W tym zakresie wezwano go o: udokumentowanie wysokości uzyskiwanego dochodu; podanie miesięcznej wysokości kosztów związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości (czynsz, opłaty za media), a także kosztów związanych z zakupem odzieży, środków czystości i żywności. Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu oraz opłat związanych z utrzymaniem nieruchomości należy udokumentować fakturami VAT, dowodami wpłaty itp., a nadto należy sprecyzować kto i w jakim stopniu koszty te pokrywa. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał jedynie wydruki z listy płac, z których wynika, że jego wynagrodzenie brutto wynosi 2 100 zł, zaś po pomniejszeniu o wszystkie potrącenia (w tym komornicze) 632 zł.

Z kolei, do sprzeciwu od postanowienia referendarza, skarżący dołączył kserokopie rachunku za wywóz odpadów (92 zł), energię elektryczną (146,73 zł), gaz (203,03 zł) oraz za dostawę wody i odprowadzanie ścieków (72,27 zł). Oświadczył przy tym, że partycypuje w kosztach utrzymania nieruchomości oraz, że jego część wynosi 171,33 zł. Ponadto poinformował, że korzysta z pomocy finansowej rodziców.

Odmawiając przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zatem, rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę.

W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Wnioskodawca wyraźnie oświadczył, że mieszka wraz z rodzicami, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa, nie powołując żadnych bliższych okoliczności mogących świadczyć o odrębnym gospodarowaniu. Nie świadczą o nim również dołączone do sprzeciwu kserokopie rachunków za media. Jednocześnie J. M. poinformował, że korzysta z pomocy finansowej rodziców.

Sąd uznał, że nie sposób przyjąć aby skarżący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Tym samym wymóg wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Natomiast negatywne skutki niewykonania wezwania Sądu obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

W zażaleniu, skarżący podkreślił, że prawo jazdy utracił już po podjęciu pracy związanej z prowadzeniem pojazdów i regulowaniu zobowiązań alimentacyjnych z zaległościami. Podkreślił, że otrzymuje obecnie 632 zł wynagrodzenia po odjęciu alimentów wraz z odsetkami i konieczność zapłaty 200 zł wpisu sądowego wiązać się będzie ze znacznym ograniczeniem jego możliwości finansowych. Wskazał, że gdyby nie pomoc rodziców, którzy są obecnie na emeryturze, to nie wie, "czy co drugi dzień miałby na jedzenie".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie mogło odnieść zamierzonego skutku.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w odpowiedzi na wezwanie referendarza, a także w sprzeciwie i w zażaleniu są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że dopiero w sprzeciwie skarżący podał, że partycypuje w kosztach utrzymania zamieszkiwanej nieruchomości wskazując wysokość udziału – wcześniej wykazywał tylko, że prowadzi odrębne od rodziców gospodarstwo domowe. Podobnie, dopiero w sprzeciwie skarżący poinformował, że otrzymuje pomoc od rodziców, nie określając jednak jej wysokości. Wspólne zamieszkiwanie wraz z rodzicami i otrzymywana od nich pomoc nie pozwalają jednak w świetle uzyskanych od skarżącego informacji na jednoznaczne uznanie, że prowadzi on odrębne od rodziców gospodarstwo domowe. Prowadzą wręcz do odmiennego wniosku.

Zatem, niewypełnienie w całości wezwania sądu pierwszej instancji do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nieścisłości wynikające z oświadczenia skarżącego zawartego w tym wniosku uzasadniają stanowisko, że strona nie przedstawiła informacji umożliwiających ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego.

Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego, po wezwaniu go najpierw do uzupełnienia złożonego wniosku. Skarżący nie wykonał zarządzenia, uchylając się od współpracy z Sądem pierwszej instancji w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem powinien się liczyć z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak np. postanowienia NSA z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09 oraz z 6 stycznia 2010 r., I OZ 1171/09).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji