Postanowienie NSA z 22 lutego 2019 r., I OZ 124/19

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 22 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Rektora Uniwersytetu [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 298/18 o odrzuceniu skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...]

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 298/18

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Borowiec przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi R.K. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 9 października 2017 r. o stypendium socjalne postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 298/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.K. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 9 października 2017 r. o stypendium socjalne, stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 1); stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); wymierzył Dziekanowi Wydziału [...] Uniwersytetu [...] grzywnę w wysokości 500 zł (pkt 3); zasądził od Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącego R.K. kwotę 580 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 4).

Odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 5 listopada 2018 r., a organowi w dniu 2 listopada 2018 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru znajdują się w aktach sprawy).

W dniu 30 listopada 2018 r. (data stempla pocztowego) Rektor Uniwersytetu [...], zastępowany przez radcę prawnego, złożył skargę kasacyjną od w/w wyroku, zarzucając m.in. naruszenie art. 26 § 1 w zw. z art. 28 § 1 oraz art. 25 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a.") w zw. z art. 12 i art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) oraz art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., poprzez nieodrzucenie skargi wobec braku zdolności sądowej Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...], co w konsekwencji powinno doprowadzić do stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem administracyjnym w świetle art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik Rektora wskazał, że art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter szczególny do art. 25 § 1 P.p.s.a. Organem uprawnionym do reprezentowania osoby prawnej, jaką jest uczelnia publiczna, w postępowaniu sądowym jest wyłącznie rektor. Zaznaczyła, że Rektor Uniwersytetu [...] nie udzielił Dziekanowi Wydziału [...] Uniwersytetu [...] pełnomocnictwa do reprezentowania uczelni w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi R.K.. W ocenie Rektora, wobec nieodrzucenia skargi, wystąpiła przesłanka do stwierdzenia nieważności postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tj. brak zdolności sądowej i procesowej Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 298/18 odrzucił skargę kasacyjną (pkt 1); zwrócił Rektorowi Uniwersytetu [...] kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (pkt 2).

W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 173 § 1 P.p.s.a., od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do treści art. 173 § 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej jest zamknięty i ogranicza się jedynie do strony, prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców oraz Rzecznika Praw Dziecka. Dodatkowym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej jest doręczenie wskazanym podmiotom odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. W orzecznictwie podnosi się, że powyższy warunek wynika nie tylko ze względów wyraźnego wskazania w ustawie, ale również ze względów logicznych, gdyż skarga kasacyjna stanowi w założeniu polemikę z racjami w wyrażonymi w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wniesienie skargi kasacyjnej z pominięciem tego trybu jest zatem niedopuszczalne (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 36/13, 19 grudnia 2014 r., sygn. akt II OZ 1344/14 i 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2985/12). Zgodnie natomiast z art. 178 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Stosownie do treści art. 32 P.p.s.a. stronami w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W art. 12 P.p.s.a. ustawodawca sprecyzował pojęcie strony, wskazując, że ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Legitymację do wniesienia skargi kasacyjnej mają zatem także uczestnicy postępowania w rozumieniu art. 33 § 1 i 1a oraz § 2 P.p.s.a.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie sądowe zostało wszczęte na skutek skargi R.K. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 9 października 2017 r. o przyznanie stypendium socjalnego. Stronami postępowania, w rozumieniu powołanych przepisów, są zatem skarżący – R.K. oraz organ – Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...]. Tymczasem skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2018 r. wniósł Rektor Uniwersytetu [...], który nie jest stroną, ani też uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie. W konsekwencji nie przysługuje mu prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w tym postępowaniu sądowym i z tego też względu nie zostało mu doręczone uzasadnienie wyroku z dnia 9 października 2018 r.

Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga kasacyjna Rektora Uniwersytetu [...], jako wniesiona przez podmiot nieuprawiony, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Rektora Uniwersytetu [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucił naruszenie art. 178 oraz art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 32 P.p.s.a. w zw. z art. 28 § 1 P.p.s.a. oraz naruszenie art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie. Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu zażalenia podał, że Uniwersytet [...], utworzony na mocy ustawy z dnia 3 września 1999 r. o utworzeniu Uniwersytetu [...], jest uczelnią państwową będącą osobą prawną, której wyłącznym reprezentantem umocowanym do występowania na zewnątrz jest Rektor Uniwersytetu [...]. Przepis art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ma charakter szczególny do art. 32 P.p.s.a., związanego z art. 28 § 1 P.p.s.a. Podkreślił, że Rektor Uniwersytetu [...] nie udzielił Dziekanowi Wydziału [...] Uniwersytetu [...] stosownego pełnomocnictwa do reprezentowania Uczelni w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi R.K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominął przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, która daje Dziekanowi, jako organowi, uprawnienie do działania wyłącznie wewnątrz Uczelni, bez możliwości reprezentacji jej na zewnątrz. Ustawodawca w art. 28 § 1 P.p.s.a. wskazał, iż osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Określenie organów upoważnionych do działania w imieniu danej jednostki organizacyjnej zawarte jest przede wszystkim w ustawach powołujących do życia lub regulujących funkcjonowanie tej jednostki. W braku stosownych postanowień ustawy w tym zakresie, wskazania organu uprawnionego do reprezentacji należy upatrywać w statucie danej jednostki. W przypadku uczelni wyższej osobą uprawnioną do występowania w imieniu uczelni jest rektor (art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), który podejmując jakiekolwiek czynności przed sądem obowiązany jest wykazać swoje umocowanie w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do tego, czy Rektor Uniwersytetu [...] jest stroną tego postępowania i czy mógł on w konsekwencji złożyć skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt II SAB/Wa 298/18, uwzględniającego skargę R.K. na bezczynność Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 9 października 2017 r. o stypendium socjalne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że Rektor Uniwersytetu [...] nie ma przymiotu strony postępowania w tej sprawie, a zatem wniesienie przez niego skargi kasacyjnej od w/w wyroku było niedopuszczalne.

Należy zgodzić się z autorem zażalenia, że zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, to rektor kieruje działalnością uczelni i reprezentuje ją na zewnątrz. Kwestia ta jednak nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Istotne jest bowiem, iż to właśnie Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...] jest organem w tej konkretnej sprawie. Organem w rozumieniu P.p.s.a. jest każdy podmiot wykonujący administrację publiczną, a więc nie tylko organ administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, ale także inny organ państwowy, jednostka organizacyjna czy osoba fizyczna, powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumienia do wydawania aktów i podejmowania czynności, o których mowa w art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a. Podstawowym zadaniem sądów administracyjnych, stosownie do art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), jest bowiem kontrola działalności administracji publicznej. Dlatego też podmioty, które tę działalność prowadzą w formach prawnych określonych w art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a., mieszczą się w pojęciu organu w rozumieniu w/w ustawy. W świetle art. 32 P.p.s.a. nie trzeba być organem administracji publicznej (rządowym lub samorządowym), aby być poddanym sądowej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Wystarczy, że jest się właściwym do podejmowania aktów lub czynności z zakresu tej administracji (por. postanowienie NSA z 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OZ 698/13).

Przedmiotem niniejszej sprawy jest bezczynność Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku R.K. z dnia 9 października 2017 r. o stypendium socjalne. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Zgodnie z art. 175 ust. 1 cyt. ustawy, świadczenie to jest przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej – w tym przypadku Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...]. Z treści art. 175 ust. 3 cyt. ustawy wynika, że kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej (tu Dziekan) wydaje w tym zakresie decyzję administracyjną. Skoro zatem przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest bezczynność organu uprawnionego na mocy stosownych przepisów prawa do załatwienia wniosku R.K. z dnia 9 października 2017 r. o stypendium socjalne, to organem administracji publicznej w tym postępowaniu jest Dziekan Wydziału [...] Uniwersytetu [...], a nie Rektor Uniwersytetu [...]. Jak już wskazano, podnoszona w zażaleniu kwestia reprezentacji Uczelni nie ma tutaj żadnego znaczenia, bowiem istotny jest tylko fakt, kto jest organem właściwym do wydania określonego aktu w oparciu o powołane przepisy prawa materialnego dotyczące stypendium socjalnego.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu trafnie uznał, że skarga kasacyjna Rektora Uniwersytetu [...] jest w tej sprawie niedopuszczalna.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.