Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 388/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił P. P. przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) i przyznał wnioskodawcy prawo pomocy przez ustanowienie adwokata (pkt II) w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia działek.
Sąd wskazał, że wnioskiem, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 12 września 2013 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 23 września 2013 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz na podstawie dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzeń referendarza sądowego z dnia 26 września i z dnia 24 października 2013 r. ustalono, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem dochodów wnioskodawcy oraz jego żony są świadczenia emerytalne w łącznej kwocie 1.690,14 zł netto miesięcznie.
Wnioskodawca wraz z żoną nie posiadają nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i dokumentacji potwierdzającej dane zawarte we wniosku prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd wskazał, że wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowienia o odrzuceniu skargi koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtuje obecnie ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 100 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz ewentualne opłaty kancelaryjne wynoszące 10 zł w przypadku ubiegania się o wydanie odpisu, zaświadczenia, wyciągu lub innego dokumentu z akt sprawy sądowej (vide: § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. nr 221, poz. 2192).
Na tle uzyskiwania przez wnioskodawcę oraz jego żonę stałych dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych nie można przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścić ww. kwot, zwłaszcza, że ww. koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
Sąd zwrócił również uwagę, że wnioskodawca wezwany w trybie art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wykazał stosownymi dokumentami (vide: pkt 1 lit. c zarządzenia referendarza sądowego z dnia 26 września 2013 r.) wysokości ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania poprzestając na przesłaniu ogólnego oświadczenia w tej materii. Doświadczenie życiowe wskazuje z kolei, że w gospodarstwie domowym z zasady przechowuje się rachunki czy też faktury VAT za użytkowany lokal mieszkalny, opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz czy telefon. Twierdzenia skarżącego zawarte w sprzeciwie są zbyt ogólnikowe, by można było uznać, iż wykazał on wysokość ponoszonych wydatków.
Z przedłożonych do akt oświadczeń i dokumentów nie wynika ponadto, żeby wnioskodawca posiadał zobowiązania, których nie jest w stanie regulować.
W związku z powyższymi okolicznościami, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia.
Odnosząc się z kolei do żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu Sąd uznał, że w realiach sprawy zasadne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie.
W ocenie Sądu poniesienie ciężaru finansowego w wyniku ustanowienia adwokata z wyboru może bowiem rodzić uszczerbek w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy i jego żony w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W reasumpcji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt II sentencji postanowienia, ustanawiając dla wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu.
Skarżący na powyższe postanowienie złożył zażalenie, zaskarżając je w pkt I, tj. w zakresie, w jakim odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Z powyższego przepisu wynika, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że istnieją przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe.
Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zwolnienie z kosztów sądowych. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący wraz z żoną uzyskują stały miesięczny dochód wynoszący 1.690,14 zł netto miesięcznie, który przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Wskazać należy, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Skarżący, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku oszczędności. Ponadto, należy zwrócić uwagę, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób niekompletny, nie udokumentował bowiem wysokości ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania.
W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.