Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 316/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zasądził od Wojewody Kujawsko-Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 14024 (czternaście tysięcy, dwadzieścia cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa S. Sp. z o.o. w G. oraz I. Sp. z o.o. w G. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną.
Sąd I instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 12 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, w pkt 2 stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz w pkt 3 wyroku Sąd zasądził od Wojewody Kujawsko-Pomorskiego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 14024 (czternaście tysięcy, dwadzieścia cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Pismem z dnia 23 lipca 2013 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w pkt 3 wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r. wskazując, na brak w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów sądowych oraz błędne przyjęcie, że od skargi winien być pobrany wpis stosunkowy.
Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił pkt 3 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku uwzględniającego skargę zajmuje wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w tym wyjaśnienie podstawy rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu kosztów postępowania. Powinno ono mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. Samo przytoczenie przepisów prawnych lub powołanie się na ich literalne brzmienie nie jest wystarczające. W uzasadnieniu powinno się znaleźć ustalenie, jaka norma obowiązuje i jakie jest jej znaczenie. Uzasadnienie powinno również uwidocznić operację logiczną, którą przeprowadził sąd stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie.
Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji orzekając o kosztach postępowania przywołał jedynie w uzasadnieniu wyroku art. 200 p.p.s.a., pomijając argumentację przemawiającą za zasądzeniem kosztów w przyjętej wysokości. Przepis ten nie rozstrzyga bowiem samodzielnie o sposobie ustalenia wysokości kosztów, ani nie stanowi podstawy do decyzji sądu związanej z wysokością tych kosztów. Nie precyzując w wystarczającym stopniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania, Sąd I instancji nie tylko naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a, ale i uniemożliwił dokonanie kontroli trafności rozstrzygnięcia dotyczącego kosztów postępowania.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd I instancji wskazał, iż w niniejszej sprawie skarżące Przedsiębiorstwa S. Sp. z o.o. w G. oraz I. Sp. z o.o. w G. zmierzały do podważenia i wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 25 stycznia 2013 r., uchylającą decyzję Starosty G. z dnia 20 listopada 2012 r., w której ustalono odszkodowanie na rzecz każdego ze skarżących w kwotę 339500 zł, a to oznacza, że przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w rozumieniu przepisów art. 216 i 231 p.p.s.a. W myśl art. 231 p.p.s.a. w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne pobiera się wpis stosunkowy. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi – od należności ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Mając na uwadze treść powołanego przepisu, uznać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie, przy wartości przedmiotu zaskarżenia 679.000 zł, winien wynosić 6790 zł i taki wpis został pobrany od skarżących.
W sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, przy zasądzaniu kosztów zastępstwa procesowego za czynności radcy prawnego zastosowanie mają przepisy § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002, Nr 163, poz. 1349). Zgodnie z pkt 7 ww. przepisu stawka minimalna przy wartości przedmiotu sporu powyżej 200.000 zł wynosi 7.200 zł. Dodatkowo Sąd zasądził od organu koszty opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 34 zł.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Wojewoda Kujawsko – Pomorski, zarzucając naruszenie:
- 1. art. 200 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz skarżącej kosztów postępowania ponad kwotę 200,00 złotych;
- 2. art. 216 p.p.s.a. i art. 231 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem postępowania była należność pieniężna od wysokości której należało obliczyć wpis stosunkowy oraz wynagrodzenie radcy prawnego, składające się na zwrot kosztów postępowania zasądzonych od organu na rzecz skarżącej w kwocie wyższej, niż była jej należna;
- 3. art. 231 zd. 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, poprzez ich niezastosowanie.
Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.
W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik skarżących wniósł o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Kwestię sporną stanowi to, czy w sprawie niniejszej powinien być pobrany wpis stały, czy też stosunkowy – tak jak w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji przyjął, iż w niniejszej sprawie, dotyczącej ustalenia odszkodowania za grunt przejęty pod drogę publiczną mamy do czynienia z należnością pieniężną od której powinien zostać pobrany wpis stosunkowy. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić.
Zgodnie z art. 231 p.p.s.a., wpis stosunkowy od pism wszczynających postępowanie pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W pozostałych sprawach pobiera się wpis stały, którego wysokość określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić przy tym trzeba, iż użyte w powyższym przepisie sformułowanie "w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne", jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia nie mogą być bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., dlatego też uznać trzeba, iż sprawami podlegającymi wpisowi stosunkowemu są w istocie sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych, będą podlegały wpisowi stosunkowemu.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 4, poz.
55) uznał, iż w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania. W uchwale tej Sąd podkreślił, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, który wszczął postępowanie w sprawie zakończonej powołaną uchwałą. Jednakże w ocenie Sądu nie istnieją jakiekolwiek okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, iż powołana uchwała nie znajduje zastosowania w sytuacjach, gdy przedmiotem zaskarżenia jest decyzja wydana na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Kwestia przyznania odszkodowania jest bowiem nierozerwalnie związana z odjęciem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w następstwie jej wywłaszczenia, niezależnie od tego, czy odszkodowanie to przyznawane jest jednocześnie z decyzją o wywłaszczeniu, czy też wydawane jest odrębne orzeczenie w tym przedmiocie. Dotyczy to także sytuacji, gdy odjęcie prawa własności, bądź prawa użytkowania wieczystego, następuje w innym trybie (por. postanowienie NSA z 14 maja 2013 r., I OZ 357/13).
Odnosząc powyższe rozważania do kwestii kosztów postępowania (rodzaju wpisu sądowego) w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że odszkodowanie to zatem jest ściśle związane z postępowaniem administracyjnym głównym, którego przedmiotem jest podział nieruchomości i skutek prawny w postaci przejęcia (wywłaszczenia) nieruchomości zajętej pod drogę. Do wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania nie doszłoby, gdyby nie podjęto decyzji w sprawie realizacji inwestycji drogowej. Tym samym trzeba również przyjąć, że od skargi na decyzję w przedmiocie ustalenia odszkodowania, która jest konsekwencją wydania decyzji dotyczącej podziału nieruchomości pod drogę, skutkującej przejęciem własności nieruchomości – powinien zostać pobrany wpis stały, nie zaś stosunkowy.
W takiej sytuacji zaskarżone postanowienie w zakresie kosztów postępowania należało uchylić jako wadliwe, bowiem wydane z naruszeniem art. 231 p.p.s.a. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.