Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II SO/Bd 10/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił R. Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że R. Ł. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w związku z zamiarem złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r. wydanego w sprawie II SA/Bd 535/13, którym to Sąd oddalił skargę R. Ł. w przedmiocie wymierzenia Wojewodzie [...] grzywny za niewykonanie wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Bd 135/12.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2014 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uznając, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w szczególności braku posiadania jakichkolwiek środków pieniężnych.
Na zarządzenie Sędziego z dnia 27 października 2014 r. przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym celem sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku został wyłączony ze sprawy II SA/Bd 535/13 i zarejestrowany pod nową sygnaturą II SO/Bd 10/14.
Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw wskazując na swoją trudną sytuację materialną.
Skarżąca w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w pismach nadesłanych w odpowiedzi na wezwania Sądu złożonym w sprawie niniejszej i sprawie II SA/Bd 535/13 wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, które miesięcznie łącznie wynoszą [...] zł netto. Skarżąca jako majątek zadeklarowała własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m². Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że nie posiada innych nieruchomości, jak również oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała także, że jej emerytura pomniejszona jest o koszty egzekucji komorniczej.
Odmawiając skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd wskazał, że znana jest mu sytuacja materialna skarżącej wykazana chociażby w sprawie II SA/Bd 955/12, w której to Sąd już kilkukrotnie odmawiał skarżącej przyznania prawa pomocy z powodu niewykazania przez stronę skarżącą, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżąca wykazała w sprawie II SA/Bd 535/13, że dochód jej gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, ale ze względu na to, że jej emerytura jest obciążona kosztami egzekucji komorniczej w kwocie [...] zł to dyspozycji zostaje kwota [...] zł. Skarżąca przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków swego gospodarstwa domowego na łączną kwotę [...] zł na które składają się: opłata za czynsz za mieszkanie 640 zł; rachunki za prąd, RTV i telewizję kablową 150 zł; rachunki za telefon 200 zł; składki na ubezpieczenie 80 zł; korekta protezy nogi 200 zł; koszty ponoszone na rehabilitację, zabiegi i lekarstwa 250 zł, opłaty ponoszone na usługi optyczne i protetyczne 300 zł; koszty zakupu obuwia ortopedycznego 100 zł; zakup środków czystości i usługi AGD 200 zł; koszty zakupu żywności i witamin 1200 zł oraz koszty zakupu odzieży, bielizny, koszty przesyłek – 10 zł.
Sąd stwierdził, że analiza informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej strony nie pozwala na przyjęcie, iż skarżąca wyjaśniła okoliczności uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. Prawo pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i stanowi instytucję przyznawaną wyjątkowo i w szczególnych okolicznościach, przy czym okoliczności te muszą zostać przedstawione i udokumentowane przez stronę domagającą się przyznania prawa pomocy. Skarżąca natomiast, zdaniem Sądu, składając wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Dodatkowo Sąd podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu, tym samym ma ona charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W omawianej sprawie nie sposób ocenić, czy taka sytuacja występowała.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, iż skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła R. Ł., wnosząc o jego zmianę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, bez stałego źródła dochodu i bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
W rozpoznawanej sprawie przedstawiona przez skarżącą sytuacja materialna nie pozwala zaliczyć jej wraz z rodziną do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu pierwszej instancji, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów postępowania, które zamierza zainicjować. Posiadanie przez skarżącą i jej męża stałego dochodu w postaci emerytury w wysokości podanej we wniosku uzasadnia przyjęcie stanowiska, że skarżąca może samodzielnie partycypować w kosztach postępowania zarówno w zakresie kosztów sądowych, jak i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy nie ma natomiast wpływu okoliczność obciążenia części emerytury skarżącej egzekucją komorniczą. Mając na uwadze charakter instytucji przyznania prawa pomocy, brak jest bowiem podstaw, aby tego rodzaju zobowiązania przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Ponadto skarżąca, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku odpowiednie oszczędności.
Z podanych wyżej przyczyn, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.