Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Bd 279/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną A. K. na postanowienie tegoż Sądu z dnia 3 lipca 2009 r. odrzucające skargę A. K. na zarządzenie Starosty Żnińskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. w przedmiocie powołania Komisji ds. opiniowania wniosków o pożyczki dla osób niepełnosprawnych.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu, bowiem, mając na uwadze treść art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej P.p.s.a., który w sposób jednoznaczny wskazuje na ciążący na adwokatach i radcach prawnych obowiązek należytego opłacenia pisma bez konieczności uprzedniego wezwania do uiszczenia opłaty, nie została opłacona przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącego – radcę prawnego.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zarządzenie Starosty Żnińskiego należy do kategorii aktów organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków innych niż akty prawa miejscowego podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej, zatem wpis od skargi wynosi 300 zł – stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a wpis od skargi kasacyjnej – zgodnie z § 3 rozporządzenia wynosi połowę wpisu do skargi, nie mniej jednak niż 100 zł, zatem 150 zł w niniejszej sprawie.
Od powyższego postanowienia złożono zażalenie, w którym zarzucono naruszenie przepisów art. 221 w zw. z art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ustawa p.p.s.a.) i wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, bowiem pełnomocnik nieuiszczając wpisu kierował się treścią art. 239 pkt 1 lit b ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych (w tym opłat sądowych) jak i ponoszenia wydatków między innymi strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej.
Za zaliczeniem do tej kategorii spraw przemawia fakt, iż zaskarżone zarządzenie Nr 15/2006 oraz załącznik do niego ustalają kryteria przyznawania pożyczek udzielanych wprawdzie osobom niepełnosprawnym jednak tylko i wyłącznie zarejestrowanym w rejonowym urzędzie pracy jako osoby bezrobotne lub poszukujące pracy i niepozostające w zatrudnieniu (osoby te miały wykazać status przez przedstawienie odpowiedniego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy), o czym świadczy również podstawa prawna tj. art. 12 ustawy z dnia ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz rozporządzenie, który w brzmieniu z dnia składania wniosku i wydania zarządzenia stanowił, że tylko osoba bezrobotna, niepełnosprawna, zarejestrowana w rejonowym urzędzie lub poszukująca pracy i nie pozostająca w zatrudnieniu, mogła otrzymać pożyczkę na rozpoczęcie działalności gospodarczej i rolniczej. Zatem akt ten jest związany ze statusem bezrobotnego i dotyczy przyznanych osobom bezrobotnym uprawnień.
Ponadto zdaniem skarżącego, cały czas był traktowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako osoba zwolniona z kosztów sądowych, bowiem działając bez pełnomocnika, nigdy nie został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, a przepis art. 222 ustawy p.p.s.a. nie może mieć zastosowania w sprawie, bowiem Sąd wykonał szereg czynności takich jak: doręczenie skarżącemu odpowiedzi na skargę, wezwanie Starosty Żnińskiego do nadesłania wezwania skarżącego do usunięcia naruszenia prawa oraz kopii uchwały, zobowiązanie skarżącego do nadesłania wyjaśnień, zaś zbędne i niedopuszczalne jest podejmowanie jakichkolwiek czynności przewodniczącego lub sądu w celu dokonania oceny, czy dane pismo podlega odrzuceniu, zaś jeśli jest to konieczne należy wezwać do uiszczenia wpisu. Wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi umożliwiłoby jemu złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym a nie tylko o ustanowienie radcy prawnego.
Zarówno pełnomocnik jak i skarżący działali w przekonaniu, iż Sąd zinterpretował treść art. 239 pkt 1 lit. b ustawy p.p.s.a. rozszerzająco i zwolnienie z kosztów sądowych przysługuje z mocy prawa. Sama sytuacja skarżącego jest trudniejsza od sytuacji osób bezrobotnych, bowiem jest osobą niepełnosprawną zaś wykładnia zwężająca w/w przepisu jest niezgodna z jego wykładnią funkcjonalną i celowościową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 230 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.), dalej P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Pismami tymi są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania.
Zgodnie z art. 214 § 1 P.p.s.a., do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Powyższego obowiązku nie mają tylko podmioty ustawowo zwolnione od kosztów sądowych wymienione w art. 239 P.p.s.a. lub te, które uzyskały prawo pomocy obejmujące takie zwolnienie (art. 241 - 245 P.p.s.a.).
Należy wskazać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę kasacyjną, na podstawie art. 221 P.p.s.a., zgodnie z którym pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej, bowiem stwierdził, iż nie został uiszczony wpis, natomiast Sąd nie miał obowiązku wzywania skarżącego.
Jednakże, co jest istotne z punktu niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji w postanowieniu nie rozważał wogóle i nie odniósł się do kwestii czy skarżący nie należy do kategorii osób zwolnionych ustawowo od obowiązku uiszczania kosztów sądowych z uwagi na przedmiot sprawy. Powinien to zrobić, bowiem zaskarżone zarządzenie Starosty Żnińskiego z dnia [...] czerwca 2006 r. dotyczy kompetencji starosty w sprawie udzielania pożyczek osobom niepełnosprawnym, na co wskazuje powołana podstawa prawna tj. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 22 maja 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania, oprocentowania, spłaty, rozkładania na raty i umarzania pożyczek dla osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1998 r., Nr 67, poz. 439 ze zm.), wydane na podstawie art. 12 ustawy z dnia ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776), który przewiduje, iż jedynie osoba niepełnosprawna, o której mowa w art. 11 tej ustawy, czyli zarejestrowana w rejonowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy i nie pozostająca w zatrudnieniu, może otrzymać pożyczkę na rozpoczęcie działalności gospodarczej i rolniczej. Zatem Sąd powinien zbadać czy sprawa nie mieści się w kategorii spraw podlegających ustawowemu zwolnieniu z ponoszenia kosztów sądowych - stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit b P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków i innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, odrzucając skargę kasacyjną A. K., na podstawie art. 221 P.p.s.a. jako nieopłaconą, naruszył ten przepis, a także art. 220 § 1 i 3 oraz art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a., a zaskarżone postanowienie - jako niezgodne z prawem - podlegało uchyleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.