Postanowienie NSA z 19 lutego 2016 r., I OZ 127/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 19 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 268/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego i o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi P. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wyłączenie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący

Uzasadnienie

P. S. w dniu 11 maja 2015 r. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 720,00 zł brutto (ok. 1 280,00 zł netto) miesięcznie. Wynagrodzenie to jest jednak zajęte przez komornika sądowego. P. S. stwierdził ponadto, że bez formalnej umowy najmu wynajmuje pokój i z tego tytułu płaci kwotę 600 zł. Ponosi również stałe miesięczne wydatki na zakup biletu miesięcznego (112 zł), opłaty za telefon komórkowy (ok. 40 zł), za internet bezprzewodowy (ok. 50 zł). Na zakup żywności i środków czystości przeznacza ok. 450 zł. Dodał, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W ocenie wnioskodawcy samodzielnie nie jest on w stanie skutecznie bronić swoich praw przed sądem, a brak środków finansowych nie pozwala mu ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika.

Postanowieniem z dnia 12 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt I) i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II). W uzasadnieniu Sąd I instancji w pierwszej kolejności wyjaśnił, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.") wnioskodawca ustawowo zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Postępowanie w części dotyczącej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlegało zatem umorzeniu.

Odnosząc się natomiast do wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, Sąd I instancji podkreślił, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania praw pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu.

W rozpoznawanej sprawie pismem z dnia 25 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał wnioskodawcę, w terminie 7 dni, do złożenia dodatkowych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego aktualnego stanu majątkowego, tj. dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę, odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r. oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd jednocześnie poinformował stronę, że niewykonanie w zakreślonych terminie wezwania skutkować będzie odmową przyznania wnioskowanej pomocy. Wezwanie to P. S. otrzymał w dniu 28 maja 2015 r., ale w zakreślonym terminie nie nadesłał żądanych dokumentów. W sprawie nie została zatem potwierdzona przez wnioskodawcę ani aktualna wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu i ponoszonych wydatków, ani kwestia obciążenia wynagrodzenia zajęciem komorniczym. Nieustalona pozostaje też kwestia posiadania kont bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz wysokość zgromadzonych na nich środków. Powyższe uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, a przez to prawidłowego ustalenia czy samodzielne pokrycie kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. Skoro P. S. nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to oznacza to, że nie wykazał, iż znajduje się w tej szczególnej sytuacji, która uprawnia go do skorzystania z przedmiotowej pomocy, co z kolei musiało prowadzić do odmownego załatwienia jego żądania. Natomiast sama okoliczność, że P. S. uczestniczy w wielu postępowaniach nie może prowadzić do uwzględnienia jego wniosku.

Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażalenie wniósł P. S., stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił w sposób właściwy, a braki formalne uzupełnił w wymaganym terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz żądanych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 25 maja 2015 r. wezwał P. S. do złożenia dokumentów mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych. Wezwania tego P. S. jednak nie wykonał. Wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Brak takich danych uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.