Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie zwrotu podania.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 19 października 2017 r. skarżący został wezwany do wykonania prawomocnego wezwania z dnia 10 lipca 2017 r. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 złotych od skargi w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 23 listopada 2017 r., a ponieważ termin do uiszczenia wpisu sądowego upłynął należało odrzucić skargę.
Dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawał natomiast bez znaczenia złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, jeżeli strona po doręczeniu jej prawomocnego wezwania do uiszczenia wpis sądowego, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wówczas złożenie wniosku nie przerywa biegu do uiszczenia wpisu oraz nie chroni przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Ponadto skoro wezwanie do uiszczenia wpisu nastąpiło w wyniku wykonania prawomocnego zarządzenia, złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może dotyczyć tej konkretnej opłaty. Ewentualne uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy ma znaczenie w toku dalej prowadzonego postępowania. Jeżeli po prawomocnym wezwaniu do uiszczenia wpisu strona mogłaby składać wniosek o przyznanie prawa pomocy również w odniesieniu do już wymagalnej opłaty, kwestia tej konkretnej opłaty mogłaby nigdy nie zostać rozstrzygnięta, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, czy nawet skutecznie uniemożliwić merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. odrzucił skargę.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 220 § 3 oraz art. 241 P.p.s.a. poprzez niezasadne uznanie, że był zobowiązany do uiszczenia opłaty od skargi, mimo że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2018 r. został zwolniony od kosztów sądowych.
W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconych w całości ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Stwierdzić trzeba, że zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a.: "Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd". Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W taki przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 maja 2010 r. sygn. akt II FSK 1003/10; z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 444/10, z dnia 18 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 159/09, z dnia 26 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 66/15 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak słusznie podkreślał Sąd pierwszej instancji, powołując się także na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy po (ponownym) wezwaniu skarżącego do wykonania prawomocnego już zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, nie wpływa na możliwość zastosowania rygoru odrzucenia skargi zamieszczonego w zarządzeniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. W okolicznościach niniejszej sprawy nie było jednak podstaw do stosowania tego rygoru, skoro skarżącemu uniemożliwiono skuteczne i efektywne przeprowadzenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy.
Analizując akta sprawy, stwierdzić trzeba, że wraz z zażaleniem na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 10 lipca 2017 r. skarżący zwracał się z prośbą o umorzenie "uiszczenia wpisu w całości opłat wszystkich kosztów". Nie odnosząc się do tego wniosku, po rozpatrzeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny ww. zażalenia postanowieniem z dnia 27 września 2017 r., ponownie zwrócono się do skarżącego w wykonaniu prawomocnego zarządzenia z dnia 10 lipca 2017 r. do uiszczenia wpisu sądowego. Już jednak na tym etapie niemożliwym stało się zastosowanie rygoru odrzucenia skargi, skoro nie zostało wyjaśnione, czy skarżący domagał się przyznania mu prawa pomocy. Wzywanie go zatem do wykonania prawomocnego wpisu było przedwczesne.
Zauważyć również trzeba, że w terminie otwartym do uiszczenia wpisu na skutek wezwania z dnia 19 października 2017 r. skarżący powtórzył w piśmie z dnia 30 listopada 2017 r. swoją prośbę o umorzenie żądanej opłaty i dopiero to pismo zostało uznane przez Sąd za wniosek o przyznanie prawa pomocy, na skutek którego przesłano mu wniosek PPF. Postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu z uwagi na niezłożenie żądanej dokumentacji. W reakcji na to postanowienie – w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu – skarżący nadesłał Sądowi dokumenty przy piśmie z dnia 17 kwietnia 2018 r. Wezwany zarządzeniem z dnia 26 kwietnia 2018 r. do sprecyzowania, czy stanowią one sprzeciw, czy kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania, skarżący pismem z dnia 25 maja 2018 r. przedstawił stan swojego zdrowia, nie odpowiadając jednak na powyższe. Następnie zarządzeniem z dnia 20 czerwca 2018 r. Przewodnicząca Wydziału uznała pismo skarżącego z dnia 17 kwietnia 2018 r. za kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, na skutek czego postanowieniem z dnia 23 czerwca 2018 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w całości. Tym samym uznać należało, że w toku całego postępowania od dnia złożenia zażalenia na zarządzenie z dnia 10 lipca 2017 r. do dnia przyznania skarżącemu prawa pomocy nie zostało prawomocnie zakończone postępowanie w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Nie znane są też przyczyny, dla których Sąd pierwszej instancji przyjął mniej korzystnie dla strony, że pismo z dnia 17 kwietnia 2018 r. nie stanowi w okolicznościach tej sprawy sprzeciwu od postanowienia z dnia 14 marca 2018 r., ale kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy tym bardziej, że z przesłanej przez Sąd Rejonowy w P. dokumentacji wynika, że kontakt ze skarżącym może być utrudniony, a więc istnieje prawdopodobieństwo, że nie był on w stanie podjąć się obrony swoich praw, a w takiej sytuacji Sąd zobowiązany był również do zastosowania normy art. 6 P.p.s.a.
W tym stanie sprawy, ponieważ nie było podstaw do odrzucenia skargi jak w kontrolowanym postanowieniu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.