Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 września 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 743/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił G.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie zmiany dotychczasowych użytków i klas na działkach.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawczyni posiada emeryturę w wysokości 2 244 zł, nie posiada żadnych oszczędności, a w skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni 100 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,63 ha. Zdaniem Sądu skarżąca dysponując comiesięcznym dochodem w wysokości 2 244 zł i zamieszkując w stanowiącym jej własność budynku mieszkalnym jednorodzinnym, jest w stanie opłacić pomoc zawodowego pełnomocnika we własnym zakresie. Sąd podkreślił, że niniejsza sprawa nie jest pierwszą sprawą zainicjowaną przez skarżącą, a zatem wnioskodawczyni nabyła wiedzę, że w postępowaniu sądowoadministarcyjnym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.)).
Tym samym, w ocenie Sądu, inicjując niniejszą sprawę w kwietniu 2014 r. mogła ona poczynić nawet drobne oszczędności, które z uwagi na upływ czasu umożliwiłyby opłacenie fachowej pomocy prawnej. Sąd wskazał również, że oszczędności takie, przy obecnych dochodach, może skarżąca poczynić w toku ewentualnego postępowania kasacyjnego, trwającego co do zasady kilka lub kilkanaście miesięcy, a co za tym idzie, ustalić z zawodowym pełnomocnikiem sposób zapłaty należności z tytułu udzielonej pomocy. W konsekwencji Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła G.M. wskazując, że Sąd błędnie ocenił jej stan majątkowy, posiada ona bowiem dom o powierzchni 100 m2, w którym zajmuje wydzielone mieszkanie o powierzchni 50 m2, zaś nieruchomość rolna została zajęta w części pod inwestycję drogową, za którą dotychczas skarżąca nie otrzymała odszkodowania. Żaląca się wskazała także, że nie posiada wykształcenia prawniczego oraz doświadczenia procesowego i dlatego potrzebuje pełnomocnika profesjonalnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym m. in. ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, czy stan taki zostanie przez stronę wykazany.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił, że sytuacja materialna wnioskodawczyni wskazuje, iż pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika leży w zasięgu jej możliwości finansowych. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżącej ma to, że otrzymuje ona stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2 244 zł netto, a ponadto ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a zatem nie ma żadnych innych osób na utrzymaniu, zatem nawet przy uwzględnieniu przedstawionych przez skarżącą wydatków, istnieje realna możliwość "wygospodarowania" kwoty na pokrycie wynagrodzenia dla zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. Na pozytywną ocenę stanowiska sądu pierwszej instancji nie wpływa także twierdzenie G.M., że wbrew temu co stwierdziła we wniosku z dnia 15 czerwca 2016 r. o przyznanie prawa pomocy, nie posiada domu i mieszkania a tylko dom, w którym zajmuje mieszkanie.
Ponieważ zasadnicze znaczenie dla oceny jej sytuacji majątkowej mają jej bieżące dochody, znacznie przekraczające minimalną wysokość emerytury. Nie bez znaczenia jest także przysługujące wnioskodawczyni uprawnienie do otrzymania odszkodowania od Skarbu Państwa za przejętą nieruchomość rolną pod inwestycję drogę.
Ponadto zaznaczyć należy, że zarówno strona skarżąca inicjująca postępowania sądowe, jak i uczestnicy postępowania, muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia w tych sprawach kosztów sądowych. Skarżąca, jako osobą biorącą udział w wielu postępowaniach toczących się przed sądami administracyjnymi, powinna być tego w pełni świadoma.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.