Uzasadnienie
J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, w celu wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Wnioskodawczyni we wniosku wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się ze środków opieki społecznej, zamieszkuje w lokalu socjalnym, nie podała jednak aktualnie uzyskiwanych kwot pobieranych zasiłków i świadczeń z pomocy społecznej.
Referendarz sądowy działając na zasadzie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm. – dalej "p.p.s.a."), wezwał J. M. do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów wymienionych w tym wezwaniu – w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania.
Wezwanie powyższe zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową. J. M. odebrała osobiście wezwanie w dniu 9 czerwca 2015 r., nie udzieliła na nie żadnej odpowiedzi.
Wobec powyższego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt II SO/Op 19/15, odmówił ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu oraz umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (wnioskodawczyni jest zwolniona ustawowo od obowiązku uiszczania kosztów sądowych).
Od powyższego postanowienia J. M. wniosła sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt II SO/Op 19/15, w pkt I umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w pkt II oddalił wniosek J. M. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro J. M., z mocy samej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako zamierzająca skarżyć decyzję dotyczącą zasiłku celowego, została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu.
Rozpoznając wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Sąd I instancji stwierdził, że ustanowienie między wnioskodawczynią a jej mężem umownej rozdzielności majątkowej, na który powołuje się skarżąca, nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i tego obowiązku nie usuwa pozostawanie w rozdzielności majątkowej, która odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Sąd podał ponadto, że w myśl art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w trakcie trwania małżeństwa małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawianie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek pomocy wobec współmałżonka odnosi się również do prowadzonych przez niego spraw sądowych. Ustanowienie rozdzielności w drodze umowy kształtuje stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami w ten sposób, że każde z nich zarządza samodzielnie swoim majątkiem, jednak nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych.
Sąd I instancji wskazał, że pomimo skutecznego wezwania referendarza, strona nie udzieliła niezbędnych wyjaśnień. Nie dokonała tego również na późniejszym etapie postępowania, w tym w chwili składania sprzeciwu. W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie wykazała zatem w sposób dostateczny, że przyznanie jej prawa pomocy jest zasadne. Sąd uznał, że niedopełnienie obowiązku wynikającego z art. 255 p.p.s.a. uniemożliwiło ustalenie sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej strony w celu zbadania, czy zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów wniosek o ustanowienie pełnomocnika, nie mógł być uwzględniony.
Na powyższe postanowienie J. M. wniosła zażalenie domagając się jego zmiany w całości lub uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Do zażalenia dołączono wniosek o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF sporządzony w dniu 17 sierpnia 2015 r., w którym J. M. wniosła o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych z tytułu wpisu od zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zatem strona, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia własnych starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
Natomiast art. 255 p.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie, w której zastosowano instytucję określoną w art. 255 powołanej ustawy, wnioskodawczyni nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie Sądu, zaś w sprzeciwie od postanowienia referendarza oświadczyła, że – wobec wyłączenia w jej małżeństwie wspólności majątkowej – nie jest w sprawie potrzebna wiedza na temat stanu posiadania jej męża. W takiej sytuacji Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należało w pełni podzielić stanowisko i rozważania tego Sądu co do konieczności udzielenia przez skarżącą, ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy, także informacji o sytuacji finansowej małżonka, nawet gdy w związku obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem, że również w takim przypadku wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia bowiem z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy tylko majątków małżonków, a nie ich wzajemnych obowiązków.
Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawczyni zaniechała przedstawienia żądanych wyjaśnień i przedłożenia stosownych dokumentów, należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający do oceny, czy wystąpiły przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, skoro skarżąca zamierza zaskarżyć decyzję z zakresu pomocy społecznej, to zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a) p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia w tej sprawie kosztów sądowych. Dodać należy, że skarżąca nie jest więc również obowiązana do uiszczenia wpisu od wnoszonych zażaleń. Ponadto, zgodnie z art. 261 p.p.s.a., od sprzeciwu i zażaleń wnoszonych w sprawie prawa pomocy nie pobiera się opłat sądowych. Nie ma więc potrzeby występowania w takich przypadkach z wnioskiem o zwolnienie od wpisu od zażalenia.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.