Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Op 555/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę kasacyjną Z.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Op 555/10 odrzucające skargę Z.B. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu w przedmiocie odmowy udzielenia wyjaśnień i doręczenia kserokopii dokumentów.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał też, że odpis postanowienia tutejszego Sądu z dnia 22 listopada 2010 r. o odrzuceniu skargi został skarżącemu skutecznie doręczony w dniu 8 grudnia 2010 r. Zatem wskazany w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał z dniem 7 stycznia 2011 r. Jak podał Sąd Wojewódzki, w doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że uruchomienie procedury rozpoznawania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie przedłuża ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Sąd I instancji wskazał też, że zniweczenie ujemnych skutków niezachowania terminu może nastąpić wyłącznie na skutek wniosku o przywrócenie terminu. Taki jednak nie został w niniejszej sprawie złożony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Z.B. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 177 p.p.s.a. nie uwzględniającego brzmienia art. 37 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 176 Konstytucji oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Autor zażalenia podał, że korespondencja z Okręgowej Rady Adwokackiej została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 5 stycznia 2011 r. Pełnomocnik niezwłocznie skontaktował się ze Z. B. i spotkał się z nim w dniu 8 stycznia 2011 r., co wynika z treści pełnomocnictwa i wskazanej tam daty.
Wskazano przy tym, iż z postanowienia o przyznaniu prawa pomocy z dnia 30.12.2010 r., doręczonego w dniu 5.01.2011 r. nie wynikało w żaden sposób czy i w jakiej dacie postanowienie o odrzuceniu skargi zostało stronie doręczone stronie. Pełnomocnik skarżącego otrzymał jedynie pismo informujące go o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem Z. B. oraz odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22.11.2010 r.
Z uwagi na brzmienie art. 37 § 1 p.p.s.a. niemożliwe było wcześniejsze podjęcie czynności aniżeli przed datą udzielenia pełnomocnictwa przez stronę postępowania. Jak się okazało pełnomocnictwo zostało udzielone w dniu 8 stycznia 2011 r., a zatem według WSA w Opolu, już po dacie w której skutecznie można było wnieść skargę kasacyjną.
Dodano, że w przedmiotowej sprawie dzień 6 stycznia 2011 r. po raz pierwszy był ustawowym dniem wolnym od pracy. W tym stanie rzeczy, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu uznać należy za fikcję przyznania pomocy prawnej, nie mogące mieć uzasadnienia w demokratycznym państwie prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Zdaniem autora zażalenia bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć od dnia doręczenia postanowienia osobie wyznaczonej do funkcji pełnomocnika z urzędu. Wskazano przy tym, że pełnomocnika ustanowiono dla schorowanego starszego człowieka zamieszkałego ponad 50 kilometrów od O..
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Wskazać należy, że przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie wpadkowe o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Co prawda art. 175 § 1 powołanej ustawy przewiduje przymus "adwokacko-radcowski", jednakże nie oznacza to, że ubieganie się o przyznanie pełnomocnika z urzędu ma wpływ na interpretację art. 177 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem wstrzymania biegu terminów ustawowych. Tak więc również postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie może stanowić i nie stanowi podstawy do wstrzymania lub wydłużenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jak błędnie sugeruje pełnomocnik skarżącego w niniejszym zażaleniu.
Sytuacja taka nie sytuuje strony chcącej skorzystać z prawa pomocy w gorszej, niekorzystnej pozycji, co podniósł pełnomocnik skarżącego a zaskarżone postanowienie wbrew jego twierdzeniom nie narusza Konstytucji RP. Natomiast to indywidualne okoliczności sprawy, takie jak spóźnione zgłoszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy też niemożność dotrzymania terminu do dokonania czynności przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu podlegają ocenie w ramach ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wniosek taki jednakże musi zostać złożony, co w niniejszej spawie nie nastąpiło.
Tym samym uznać należy, że okoliczności związane z działaniem pełnomocnika z urzędu, jak podkreślił w postanowieniu z dnia 27 września 2001 r. Sąd Najwyższy (II UZ 51/01, OSNP 2003/13/324), nie mogą mieć wpływu na bieg terminów ustawowych.
Powyższy pogląd znajduje aprobatę nie tylko w orzecznictwie – podobne stanowisko prezentuje również doktryna.
Należy zatem w pełni podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej i nadanie sprawie dalszego biegu byłoby w rozpoznawanej sprawie możliwe jedynie w przypadku złożenia przez pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Jednakże wniosek taki nie został złożony.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za słuszne należy uznać stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, zgodnie z którym uruchomienie procedury rozpoznawania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie przedłuża ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. B. Gruszczyński [w]: B. Dauter, B. Gruszczyński, A,. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LEX 2009 wyd. III, komentarz do art. 177, teza nr 11 i powołane tam orzecznictwo).
W przedmiotowej sprawie odpis postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 listopada 2010 r. został doręczony Z.B. w dniu 8 grudnia 2010 r. Zatem wskazany w powyższym przepisie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał z dniem 7 stycznia 2011 r. Pełnomocnik Z. B. skargę kasacyjną na postanowienie o odrzuceniu skargi wniósł w dniu 25 stycznia 2011 r.
W związku z tym uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę kasacyjną jako spóźnioną.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.