Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1250/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 27 czerwca 2014 r. referendarz sądowy przyznał B. P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadniczym powodem uwzględniania żądania skarżącej było ustalenie, że skarżąca, prowadząc gospodarstwo domowe składające się z czterech osób (wnioskodawczyni oraz troje dzieci), środki utrzymania czerpała z wynagrodzenia z wykonywanej pracy jako kierownik apteki (6.200 zł brutto), jednakże w dacie składania wniosku zatrudnienie na ww. stanowisku ustało, co prowadziło do istotnego ograniczenia uzyskiwanych przez wnioskodawczynię dochodów (do 800 zł brutto), niepozwalającego na wywiązanie się z obowiązku poniesienia kosztów sądowych przez stronę we własnym zakresie.
Wnioskiem z 18 grudnia 2014 r. B. P. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wskazując na brak możliwości poniesienia kosztów zastępstwa procesowego samodzielnie. Z wniosku, złożonego na urzędowym formularzu wynikało, że skarżąca wraz z dwoma synami prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Środki utrzymania rodzina czerpie z wynagrodzenia za pracę na stanowisku asystenta w aptece (umowa o pracę na zastępstwo) w wysokości 4.100 zł (brutto). Oprócz domu o pow. 120m² skarżąca posiada działkę inwestycyjną o pow. ok. 1ha.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że w stosunku do okresu, w którym skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – jej sytuacja majątkowa uległa znacznej poprawie. Skarżąca osiąga stały dochód przekraczający wg danych GUS średnie krajowe wynagrodzenie, jest właścicielką domu jednorodzinnego, samochodu i nieruchomości, z którą związane jest postępowanie skargowe - a której to nieruchomości nie ujęła w oświadczeniu majątkowym.
Zdaniem Sądu I instancji przychody skarżącej, pomimo iż w jej osobistym odczuciu są nieadekwatne do poziomu wykształcenia oraz posiadanych kwalifikacji zawodowych, nie pozwalają uznać, że pozostaje ona w niedostatku i nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B. P., zarzucając niewłaściwą ocenę sytuacji majątkowej, która uniemożliwia jej ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru.
Wnosząca zażalenie wskazała, że koszty jakie ponosi na codzienną egzystencję rodziny wyczerpują całkowicie budżet domowy. Obecnie jest zatrudniona na umowę na zastępstwo, które zostało określone w czasie. Zarówno ona jak i dzieci pobierają naukę, która wymaga znacznych nakładów finansowych. Nie posiada na dzień dzisiejszy stałego zatrudnienia, jak również oszczędności pieniężnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a."). Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.
Z uwagi na powyższe Sąd I instancji właściwie uznał, że opisana przez B. P. sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zwrócił uwagę, że skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem w wysokości 4.100 zł brutto, jest właścicielką domu o powierzchni 120m2, a także posiada działkę inwestycyjną o powierzchni 1ha. W tej sytuacji nie można uznać, że skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi ustanowienie na jej rzecz zawodowego pełnomocnika.
Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak nieruchomości, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571).
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.