Postanowienie NSA z 25 listopada 2016 r., I OZ 1399/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt: IV SA/Wr 504/15 o umorzeniu postępowania

Sprawa

z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [..] maja 2015 r., znak: [..] w przedmiocie wstrzymania wypłaty dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt: IV SA/Wr 504/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [..] maja 2015 r., znak: [..] umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych postępowanie umorzono z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego z tego obowiązku w tym postępowaniu sądowym.

Uzasadniając rozstrzygnięcie w zakresie odmowy przyznania pełnomocnika z urzędu Sąd powołał pogląd doktryny, iż przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa. Wobec tego stwierdził, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2015 r. wniósł ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe, a ich analiza prowadzi do wniosku, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, domagając się ustanowienia adwokata z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Jednakże generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, a instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego, o której mowa w przepisie art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej p.p.s.a. Skarżący w istocie domaga się uzyskania bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej.

W dołączonym do wniosku o przyznanie prawa pomocy formularzu z dnia 4 lutego 2016 r. skarżący wskazywał, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów. Ostatni dochód, jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę i zapłatę za zużycie energii. W wniosku tym skarżący podał, że nie posiada dochodów ani jakiegokolwiek majątku.

Należy podzielić stanowisko zajęte w sprawie przez Sąd I instancji, którego ocena w świetle niniejszej sprawy jest prawidłowa. Nie można bowiem dać wiary, aby skarżący właściwie wykazał swoją sytuację materialną. Nie sposób przyjąć, aby skarżący w istocie nie posiadał jakiegokolwiek źródła dochodu, z którego zabezpiecza swoje codzienne potrzeby. Składanie lakonicznych wniosków o przyznanie prawa pomocy świadczy o tym, że tego rodzaju czynność jest celem samym w sobie i nie ma prowadzić do realizacji przysługujących skarżącemu uprawnień. Należy bowiem zwrócić uwagę, że skarżący inicjuje setki postępowań sądowoadministracyjnych, domagając się przerzucenia kosztów tych postępowań na Skarb Państwa. Takie działania skarżącego można uznać za nadużycie prawa do sądu, a tym samym uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.

Stanowisko to jest szeroko prezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, znajduje też akceptację doktryny. Negatywnie ocenia się działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136). Stanowisko takie zajmuje także Europejski Trybunał Praw Człowieka za dopuszczalną uznając odmowę przyznania pomocy prawnej z uwagi na nadużycie prawa do sądu (por. post. EKPC z dnia 10 lipca 1986 r., W. p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 10871/84; z dnia 4 grudnia 1985 r., W. p. Niemcom, skarga nr 11564/85; z dnia 2 lipca 1997 r., S.-B. p. Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 27436/95, por. również M. Stępień: Nadużycie prawa do sądu – czy sądy są bezsilne względem pieniaczy sądowych? w: M. Balcerzak, T. Jasudowicz, J. Kapelańska-Pręgowska (red.), Europejska Konwencja Praw Człowieka i jej system kontrolny – perspektywa systemowa i orzecznicza, Toruń 2011, s. 423-424, 441-442). W świetle powyższego należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisów art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.