Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 lutego 2019 r., IV SA/Wa 1982/18, oddalił skargę J. W. i J. W. na decyzję Głównego Geodety Kraju z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W związku z wnioskiem skarżącej z 8 lutego 2019 r. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i stosownym pouczeniem o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia został jej doręczony 8 kwietnia 2019 r.
Pismem z 6 maja 2019 r. skarżący wnieśli osobiście sporządzoną skargę kasacyjną, w której zawarli także wnioski o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Wnioski te zostały odmownie prawomocnie rozstrzygnięte w dniu 30 września 2019 r. postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. IV SPP/Wa 200/19 i IV SPP/Wa 201/19.
Postanowieniem z 21 maja 2019 r. Sąd odrzucił osobistą skargę kasacyjną, pouczając o warunkach wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Na postanowienie to skarżący wnieśli osobiście sporządzone przez nich zażalenie.
Zaskarżonym postanowieniem z 30 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), odrzucił zażalenie, wskazując, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być bezwzględnie sporządzone przez podmiot mający status profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym.
Zażalenie na postanowienie wywiedli skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:
- I. prawa materialnego przez jego błędną wykładnię w skutek uchylenia się Sądu I instancji rozpoznania wniosku strony z "art. 253.1 p.p.s.a. i uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadzając do naruszenia przepisów określonych w art. 174 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 253.1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 KRP w zw. z art. 6 KOPCz";
- II. przepisów postępowania art. 174 ust. 2 p.p.s.a., mających istotny wpływ na wynik sprawy, powodujący nieważność postępowania, t.j.:
- - art. 183 § 2 ust. 2 p.p.s.a. przez pozbawienie strony pełnomocnika przez co strona nie była należycie umocowana,
- - art. 183 § 2 ust. 3 p.p.s.a., bowiem skarżona kwestia została już wcześniej prawomocnie osądzona (por. wyr. NSA II OSK 17/07),
- - art. 183 § 2 ust. 5 p.p.s.a. w skutek pozbawienia skarżących możliwości obrony swoich praw,
- - art. 183 § 2 ust. 6 p.p.s.a., bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł w sprawie, w której właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny;
- III. przepisów postępowania art. 174 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z:
- - art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 171 p.p.s.a. w zw. z art. 190 p.p.s.a., bowiem Sąd I instancji jest związany w tej sprawie z oceną prawną co do tego, co w zw. ze skargą stanowi przedmiot rozstrzygnięcia i Sąd I instancji jest związany wykładnią wyrażoną w orzeczeniu z 15 lutego 2008 r. NSA o sygn. akt II OSK 17/07;
- IV. przepisów postępowania art. 174 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 p.p.s.a. przez dowolne uznanie przez sąd I instancji o umorzeniu przedmiotowego postępowania podczas, gdy skarżący nie cofnęli skutecznie skargi w tej sprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że 6 maja 2019 r. skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo pt.: "Skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy prawnej". W treści przytoczonego pisma, powołali się na swoje konstytucyjne uprawnienie wynikające ze wskazanego przez nich art. 177 § 3 p.p.s.a. i art. 177 § 6 p.p.s.a. Wskazali, że postanowienia o sygn. akt: IV SPP/Wa 200/19 i IV SPP/Wa 201/19, tj. o odmowie przyznania skarżącym prawa pomocy, Sąd I instancji wydał dopiero 30 września 2019 r., a skarżący odebrali je z poczty 21 października 2019 r. Powyższe jest dowodem, że w dacie 21 maja 2019 r. Sąd nie mógł skutecznie odrzucić kasacji w tej sprawie, skoro nie rozpoznał prawomocnie wniosku z 6 maja 2019 r. o wyznaczenie adwokata z urzędu celem sporządzenia i podpisania skargi kasacyjnej wniesionego na podstawie art. 253 § 1 p.p.s.a. Ponadto, w skutek rażących naruszeń prawa dokonanych przez Sąd I instancji, obecnie w sprawie doszło do dwutorowości tego postępowania, co jest zabronione przepisami prawa.
Sąd I instancji dopuścił bowiem jednocześnie do sytuacji, w której skarżący wnoszą niniejsze zażalenie na oddalenie skargi kasacyjnej, której de facto strona nie mogła i nie wniosła, a jednocześnie 30 września 2019 r. Sąd I instancji wydał postanowienie o oddaleniu wniosku o przyznanie pełnomocnika stronie celem sporządzenia i podpisania kasacji w tej sprawie, co oznacza, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczął dopiero biec. Wobec wytkniętych, rażących naruszeń przepisów prawa, w tym doprowadzenia z winy Sądu I instancji do jednoczesnej dwutorowości prowadzenia tego postępowania przez wydanie w tej samej dacie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, której de facto strona nie wniosła oraz o odmowie przyznania prawa pomocy przez wyznaczenie z urzędu adwokata celem jej sporządzenia i podpisania, Sąd I instancji celowo dąży do uniemożliwienia skarżącym skorzystania z ich prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 7 p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego (tzw. przymus adwokacko-radcowski). W takim przypadku art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Niedopełnienie opisanego wyżej warunku jest brakiem nieusuwalnym, powodującym odrzucenie zażalenia.
W niniejszej sprawie pomimo prawidłowego pouczenia przez Sąd I instancji (k.136 i k.137 akt sąd.) skarżący wnieśli osobiście sporządzone zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący byli adwokatem lub radcą prawnym, ani którymkolwiek z podmiotów wskazanych w art. 175 § 2 p.p.s.a. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 178 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a. zobowiązany był odrzucić zażalenie i tym samym postanowieniu Sądu I instancji z 30 września 2019 r. nie sposób zarzucić naruszenia prawa.
Należy przy tym podkreślić, że przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym postępowaniu jest jedynie kwestia prawidłowości stanowiska Sądu I instancji dotyczącego niedopuszczalności osobistego zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Nie budzi wątpliwości, że takie zażalenie nie mogło zostać rozpoznane.
Natomiast w odniesieniu do przedstawionej w zażaleniu argumentacji nawiązującej do złożonych wniosków o prawo pomocy, wskazać należy, że zgodnie z art. 177 § 6 p.p.s.a., w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie – wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. Regulacja ta zabezpiecza prawa procesowe strony ubiegającej się o przyznanie pełnomocnika z urzędu i umożliwia złożenie skargi kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika z wyboru. Nie ma to jednak wpływu na konieczność odrzucenia przez Sąd skargi kasacyjnej wcześniej wniesionej osobiście, jak w niniejszej sprawie.
Złożenie przez strony osobistej skargi kasacyjnej wymagało formalnej jej oceny. Należy także wskazać, że odrzucenie skargi kasacyjnej ze względów formalnych nie tworzy stanu res iudicata i nie sprzeciwia się ponownemu, skutecznemu jej wniesieniu w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.