Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 109/08 oddalił wniosek skarżącej K. P. o wyłączenie sędziego E. M.-F. od udziału w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie uzupełnienia decyzji SKO w Poznaniu z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] rozstrzygającej odwołanie dotyczące zasiłku celowego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżąca oparła swe żądanie wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) z tym, iż ostateczną podstawę prawną żądania wyłączenia pozostawiła do uznania Sądu. W uzasadnieniu żądania skarżąca stwierdziła, że Sędzia sprawozdawca wydała orzeczenia, które zrujnowały jej życie osobiste i zawodowe, a na dowód złożyła do akt orzeczenie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 31 maja 2000 r., sygn. II Cz [...] dotyczące zwolnienia częściowego od kosztów sądowych. Skarżąca podała ponadto, że większość rozstrzygnięć niekorzystnych dla niej zapadała z udziałem Sędziego NSA E. M.-F. w związku z czym Sędzia ma interes w tym aby skarżąca nie przeżyła, a nadto Sędzia "blokuje skarżącą w jej prawach".
Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącej o wyłączenie Sędziego jest nieuzasadniony. Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że podmiotowym prawem o randze konstytucyjnej jest prawo każdego obywatela do bezstronnego sądu. Urzeczywistnienie tego prawa następuje w licznych gwarancjach ustawowych, a jedną z nich jest instytucja wyłączenia sędziego zawarta również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidziana w art. 18 i 19 P.p.s.a. W ocenie Sądu bezspornym jest, że w rozstrzyganej sprawie, należy wykluczyć sytuację wyłączenia sędziego z mocy ustawy, o którym mowa jest w art. 18 P.p.s.a. Natomiast art. 19 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1536) stanowi, że "niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie".
Skarżąca K. P. (lat [...]), posiadająca wyższe wykształcenie prawnicze od 2000 r. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna. W wywiadach środowiskowych nie zgłasza problemów zdrowotnych. Z powyższego wynika, że skarżąca z własnej woli pozostaje bez pracy i uznaje, iż to Państwo zobowiązane jest do zapewnienia jej materialnej egzystencji. W okresie od 2003 r. do września 2008 r. zarejestrowano z jej skarg z zakresu pomocy społecznej oraz innych świadczeń pomocowych 65 spraw. Sprawy te pierwotnie rejestrowane były w Wydziale NSA - Ośrodku Zamiejscowym w Poznaniu rozpoznającym sprawy ogólnoadministracyjne, a od 1.01.2004 r. w Wydziale IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W Wydziale IV WSA w Poznaniu w tym okresie orzekało od dziewięciu do ośmiu sędziów. Powyższe wskazuje, że składy trzyosobowe, orzekające na rozprawie, w każdym układzie personalnym mogły rozstrzygać sprawy ze skarg K. P. Biorąc pod uwagę, że skarżąca doprowadziła do wyłączenia jednego z sędziów Wydziału, powołując się na znajomość z okresu studiów, obecnie uprawnionych do rozstrzygania jej skarg jest siedmiu sędziów.
Stąd orzekanie merytoryczne w 11 sprawach przez Sędziego E. M.-F. jako sprawozdawcy nie jest niczym nadzwyczajnym, przy czym w sprawach IV SA/Po 1079/05, 1080/05, 1081/05 uchylono decyzję w części, a w sprawie IV SA/Po 950/06 uchylono decyzje obu instancji. Z powyższego wynika, że wbrew twierdzeniu wnioskującej o wyłączenie Sędziego, nie we wszystkich sprawach, w których orzekała Sędzia E. M.-F. orzeczono na jej niekorzyść.
W ocenie Sądu przedstawione postanowienie z dnia 31 maja 2000 r., II Cz [...], w którym Sędzia E. M.-F. była jednym z sędziów orzekających w sprawie (lecz nie sprawozdawcą) dotyczy zwolnienia od kosztów, a skarżąca nie wskazała, w jaki sposób zwolnienie od kosztów sądowych w części - osoby obcej - mogło powodować ruinę życia osobistego i zawodowego skarżącej i jaki był jej faktyczny i prawny udział w sprawie. Rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego w niniejszej sprawie Sąd uznał, że argumentacja osoby składającej wniosek o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 P.p.s.a. nie może być abstrakcyjna i opierać się na podstawach nie znajdujących uzasadnienia w stanie faktycznym konkretnej sprawy. Skarżąca o wyłączenie Sędziego E. M.-F. składa wniosek po raz wtóry. Uprzednio złożyła go na rozprawie w dniu 5 listopada 2008 r. w sprawie IV SA/Po 852/07. Powyższe wskazuje, że sposób wybrany przez skarżącą na eliminowanie sędziów Wydziału IV WSA w Poznaniu od orzekania w sprawach z jej skarg podważa sprawność funkcjonowania Sądu.
Skarżąca prezentująca postawę roszczeniową zarówno wobec organów pomocowych jak i wobec Sądu kontrolującego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, nie może wymuszać poprzez wnioski o wyłączenie Sędziego, sposobu rozstrzygania w jej sprawach. Zgłaszanie zarzutów wobec Sędziego, że ten zmierza do "pozbawienia jej życia" czy też "blokowania jej spraw z zakresu pomocy społecznej", jest chybione bowiem sprawy z zakresu pomocy społecznej muszą być rozpoznawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728), a sposób ich załatwiania przewidują przepisy wykonawcze do ustawy.
W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby w sprawie wystąpiła uzasadniona wątpliwość, co do bezstronności sędziego, nie przedstawiła obiektywnej czy też subiektywnej motywacji swego wniosku i dlatego wniosek podlegał oddaleniu.
Na powyższe postanowienie K. P. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, zarzucając naruszenie art. 19 P.p.s.a. przez pominięcie dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji pominięcie zasady przyzwoitego orzekania i rzetelnego rozpoznawania. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca podniosła, że nie zapoznano jej z dowodami, na podstawie których oddalono wniosek o wyłączenie sędziego, w konsekwencji pozbawiając ją możliwości obrony przed rozstrzygnięciem. Ponadto podniosła, że pomimo korzystnych dla niej orzeczeń zapadłych w innych sprawach nadal nie są realizowane jej prawa i pozostaje bez środków do życia.
Zatem już tylko z tego powodu, że nie zachowano procedur i zastąpiono je "osobistym stosunkiem" zaskarżone orzeczenie nadaje się do uchylenia. Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).
Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z wyjaśnienia zawartego w oświadczeniu złożonym przez Sędziego E. M.-F., o którego wyłączenie wnosiła skarżąca (k. 17 akt), pomiędzy Sędzią i stronami występującymi w sprawie, o sygn. akt IV SA/Po 109/08 nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Skarżąca nie wykazała ani we wniosku, ani w zażaleniu, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonego oświadczenia.
Należy podkreślić, że skarżąca nie podała żadnych konkretnych okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przesłanek wyłączenia sędziego, o których mowa w powołanych przepisach. Przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. W świetle tych okoliczności należało przyjąć, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jest prawidłowe i odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.