Uzasadnienie
We wniosku z dnia 20 lipca 2015 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, W.S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu, w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 778/15. W przesłanym formularzu PPF skarżący zaznaczył jednak, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich) oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie [...] zł i [...]zł ([...]zł netto) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości [...] zł. Oświadczył także, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi [...]zł brutto ([...]zł netto) miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...]ha ([...]ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym [...]ha lasu).
Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, które jest wykorzystywane wyłącznie w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje 100 – 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala na dalsze prowadzenie gospodarstwa.
Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza treści oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treści załączonych do niego dokumentów źródłowych pozwala na stwierdzenie, że tak skarżący, jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie.
Ponadto Sąd stwierdził, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających obecny stan zdrowia, pomimo ich wykazania jako załączniki do formularza PPF. Załączone do analogicznego wniosku w innych sprawach skarżącego kserokopie badań i zaświadczeń lekarskich z lat 2007 i 2012 świadczą jednak jedynie o tym, że skarżący cierpiał na pewne dolegliwości zdrowotne, leczył się i rehabilitował, nie obrazują jednak aktualnego stanu zdrowia. Nadto ani w stosunku do skarżącego, ani w stosunku do jego żony oraz najstarszej córki nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy.
Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów i nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. W takiej sytuacji posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada bowiem gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Brak uzyskiwania jakichkolwiek dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest zaś samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy.
Jednocześnie Sąd zauważył, iż skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 782 z późn. zm.).
Z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był W.S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania skarżącego, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro skarżący decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. S. domagając się jego uchylenia i przyznania mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W motywach zażalenia wnioskodawca wskazał, że Sąd nie wziął pod uwagę jego sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej, która uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.);dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że zwolnienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto, co jest istotne w niniejszej sprawie, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, uznać należy, że wniosek W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie. Również w zażaleniu nie wykazano zasadności wniosku.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela oceną sytuacji materialnej wnioskodawcy dokonaną przez Sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wskazać trzeba, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W judykaturze powszechnie natomiast przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1113/14).
Zatem – jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji – twierdzenie wnioskodawcy, że gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem nie przynosi dochodów, nie może stanowić samo w sobie podstawy do przyznania prawa pomocy. Tym bardziej, że oprócz posiadanego gospodarstwa, rodzina skarżącego dysponuje również stałym miesięcznym dochodem w postaci emerytur rolniczych rodziców skarżącego oraz kwotą z tytułu zasiłków rodzinnych. Chociaż suma miesięcznych dochodów - uwzględniając liczbę członków rodziny - nie jest wysoka, jednakże nie można stwierdzić, aby W. S. był osobą, wobec której istnieje możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odnośnie podnoszonych zarówno we wniosku, jak i zażaleniu twierdzeń skarżącego co do złego stanu zdrowia, wskazać należy, że okoliczność ta nie została w żaden sposób udokumentowana, słusznie zatem Sąd uznał, iż są to niewystarczające argumenty w sprawie.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.