Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 456/08 oddalił wniosek skarżącej K. P. o wyłączenie Sędziego M. D. od orzekania w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2008 r. w przedmiocie zasiłku celowego.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że skarżąca jako przyczynę zgłoszenia żądania wskazała toczące się postępowanie przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości w Strasburgu, spór z Sędzią D. polegający na tym, iż był jednym z sędziów orzekających w sprawie z jej skargi na czynności Komornika Sądu Rejonowego w Poznaniu (postanowienie z dnia 28 czerwca 2000 r., II Cz [...] Sądu Okręgowego w Poznaniu), udział Sędziego w postępowaniach w Sądzie Okręgowym w Poznaniu związanych z eksmisjami z lokali spółdzielczych, wyrok w sprawie IV SA/Po 1120/04, w której sędzia nie był sprawozdawcą.
Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącej jest nieuzasadniony. Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że podmiotowym prawem o randze konstytucyjnej jest prawo każdego obywatela do bezstronnego sądu. Urzeczywistnienie tego prawa następuje w licznych gwarancjach ustawowych, a jedną z nich jest instytucja wyłączenia sędziego zawarta również w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidziana w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a).
W ocenie Sądu bezspornym w sprawie jest, że należy wykluczyć sytuację wyłączenia sędziego z mocy ustawy, o którym mowa w art. 18 P.p.s.a. Natomiast art. 19 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22 września 2006 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2006 Nr 208 poz. 1536) stanowi, że "niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie".
Sąd wskazał, że skarżąca jest osobą, która ma wyższe prawnicze wykształcenie. Od 2000 r. zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna. W wywiadach środowiskowych nie zgłasza problemów zdrowotnych. Z powyższego wynika, że z własnego wyboru pozostaje bez pracy i uznaje, iż to państwo zobowiązane jest do zapewnienia jej materialnej egzystencji. W okresie od 2003 r. do września 2008 r. zarejestrowano z jej skarg z zakresu pomocy społecznej oraz innych świadczeń pomocowych 65 spraw. Sprawy te pierwotnie rejestrowane były w Wydziale NSA - Ośrodku Zamiejscowym w Poznaniu rozpoznającym sprawy ogólnoadministracyjne, a od 1.01.2004 r. w Wydziale IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Losy spraw wnoszonych przez skarżącą miały różny finał, z tym że na 7 spraw, w których sprawozdawcą był Sędzia M. D. 1 rozstrzygnięcie organów administracji uchylono. We wszystkich sprawach rozstrzyganych przez Sędziego M. D., uzasadnienia orzeczeń zawierają profesjonalną i znajdującą podstawę prawną argumentację.
Mimo rozstrzygania w sprawach przez Sędziego, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, do tej pory skarżąca nie zgłaszała zarzutu bezstronności i to zarówno gdy był sędzią sprawozdawcą jak i wówczas gdy uczestniczył w składzie orzekającym.
Sąd biorąc pod uwagę, że jeden z sędziów orzekających w Wydziale IV WSA w Poznaniu, wyłączył się skutecznie od orzekania w sprawach z jej skarg (z uwagi na wspólny okres studiów) uznał, że kolejne wnioski skarżącej zmierzają do podważenia sprawnego funkcjonowania Sądu, gdyż w wydziale IV WSA w Poznaniu może orzekać w sprawach z jej skarg 7 sędziów. Jak do tej pory nie wykazano, aby którakolwiek ze spraw wniesionych przez skarżącą do Europejskiego Trybunału Konstytucyjnego w Strasburgu, została przez ten organ za usprawiedliwioną i by sprawa dotyczyła Sędziego M. D. Zdaniem Sądu to, że Sędzia orzekał w sprawach rozstrzyganych przez sądy powszechne w sprawach skarżącej nie jest nadzwyczajną sytuacją, biorąc pod uwagę przepisy, które pozwalają na objęcie stanowiska sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Sąd wskazał, że argumentacja osoby składającej wniosek o wyłączenie sędziego w trybie art. 19 P.p.s.a. nie może być abstrakcyjna i opierać się na podstawach nie znajdujących uzasadnienia w stanie faktycznym konkretnej sprawy. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, aby w sprawie wystąpiła uzasadniona wątpliwość, co do bezstronności sędziego, nie przedstawiła obiektywnej czy też subiektywnej, ani uargumentowanej motywacji swego wniosku i dlatego wniosek ten podlegał oddaleniu.
Na powyższe postanowienie K. P. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, zarzucając naruszenie art. 19 P.p.s.a. przez pominięcie dorobku orzeczniczego Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji pominięcie zasady przyzwoitego orzekania i rzetelnego rozpoznawania. Skarżąca zarzuciła nieważność postępowania, bowiem w pierwszej instancji wniosek o wyłączenie sędziego rozpoznawało dwóch sędziów tego samego sądu, tj. Naczelnego Sądu Administracyjnego (Sędzia NSA: G. R., P. M.), który obecnie będzie rozpoznawał zażalenie. Podniosła, że Sąd nie orzekł w jej sprawie, tylko jakiegoś prawnika, którym ona nie jest, gdyż skończyła Nauki Polityczne.
Ponadto skarżąca podniosła, że nie zapoznano jej z dowodami, na podstawie których oddalono wniosek o wyłączenie sędziego, w konsekwencji pozbawiając ją możliwości obrony przed rozstrzygnięciem. Pomimo korzystnych dla niej orzeczeń zapadłych w innych sprawach nadal nie są realizowane jej prawa i pozostaje bez środków do życia. Zatem już tylko z tego powodu, że nie zachowano procedur i zastąpiono je "osobistym stosunkiem" zaskarżone orzeczenie nadaje się do uchylenia. Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszym rzędzie należy odnieść się do zawartego w zażaleniu zarzutu rozpoznania sprawy w składzie Sądu pierwszej instancji sprzecznym z przepisami prawa. Zgodnie bowiem z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. jeżeli skład sądu był sprzeczny z przepisami prawa zachodzi nieważność postępowania. Zarzut ten jest chybiony. Sprawy dotyczące ustroju sądów administracyjnych zostały unormowane w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). W myśl art. 29 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do takich należą zagadnienia składów sędziowskich orzekających w wojewódzkich sądach administracyjnych, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. -Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przewidują one, że w składzie sądu może brać udział tylko jeden sędzia innego sądu (art. 46 § 1 ustawy). Zarzut skarżącej nie uwzględnia regulacji prawnej zawartej w art. 94 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
Nr 153, poz. 1271, ze zm., zwanej dalej Przepisy wprowadzające), na podstawie której niektórzy sędziowie NSA zostali przeniesieni, po wejściu w życie ustaw wprowadzających dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne, na stanowiska sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego do wojewódzkiego sądu administracyjnego w miejscowości, w której dotychczas pełnili służbę. Sędziowie ci zachowali prawo do wynagrodzenia i tytułu przysługującego sędziom NSA, ale stali się sędziami pełniącymi służbę w wojewódzkich sądach administracyjnych. Dlatego też dla tak przeniesionych sędziów NSA wojewódzki sąd administracyjny nie jest innym sądem w rozumieniu art. 46 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych w zw. z art. 29 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, lecz sądem w którym sprawują swój urząd. Sędziowie ci, zachowując status sędziów NSA, po przeniesieniu do wojewódzkich sądów administracyjnych na podstawie art. 95 § 1 Przepisów wprowadzających, pełnią swoją służbę na stanowisku sędziów WSA. Dlatego też skład orzekający, który wydał zaskarżone postanowienie odpowiadał obowiązującym przepisom.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).
Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak wynika z wyjaśnienia zawartego w oświadczeniu złożonym przez Sędziego M. D., o którego wyłączenie wnosiła skarżąca (k. 125 akt), nie zachodzą wobec niego żadne przesłanki z art. 18 P.p.s.a. Sędzia podkreślił, że skarżącą zna tylko ze spraw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, ponadto w ocenie Sędziego prowadził on sprawy skarżącej bezstronnie i zgodnie z zasadami sztuki sędziowskiej, według swej najlepszej wiedzy. Skarżąca nie wykazała ani we wniosku, ani w zażaleniu, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonego oświadczenia.
Należy podkreślić, że skarżąca nie podała żadnych konkretnych okoliczności, które wskazywałyby na istnienie przesłanek wyłączenia sędziego, o których mowa w powołanych przepisach. Przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. W świetle tych okoliczności należało przyjąć, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jest prawidłowe i odpowiada prawu.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.