Uzasadnienie
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2014 r. umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.
Kolejnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2015 r. w wyniku rozpatrzenia wniosku strony z dnia 18 marca 2015r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt I) z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy oraz umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 lipca 2015 r. oddalił skargę skarżącego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 797/14.
W dniu 17 lipca 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W przedmiocie zaskarżenia (rubryka nr 3) wskazał powyższy wyrok Sądu oddalający skargę. W jego uzasadnieniu skarżący podał, że domaga się ustanowienia adwokata ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów i pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [...] zł Czynsz wynosi [...] zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych.
Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu umorzył postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem z dnia 17 lipca 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw od tego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. umorzył postępowania wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) oraz odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu (pkt II).
W uzasadnieniu postanowienia Sąd, powołując się na treść art. 239 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało z faktu, iż niniejsza sprawa należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej.
Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o ustanowienie pełnomocnika procesowego Sąd doszedł do przekonania, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w tym zakresie stanowiło nadużycie prawa do sądu i dlatego nie mogło zostać mu przyznane.
Argumentując swoje stanowisko, Sąd wskazywał, że skarżący w latach 2009 - 2015 wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W większości zaś rozpoznanych spraw, skargi strony zostały odrzucone, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania, niedopuszczalności drogi sądowej. Składane przez niego skargi często miały tożsamą grafikę i układ tekstu. W tym samym okresie skarżący złożył również około 300 wniosków o przyznanie prawa pomocy, przy czym część wniosków pozostawiono bez rozpoznania, część wniosków oddalono - na podstawie art. 247 p.p.s.a., z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, jednak większość wniosków rozpoznano przyznając skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W kilku sprawach umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, jak również postępowanie wszczęte kolejnym wnioskiem o przyznanie pełnomocnika z urzędu.
Zdaniem Sądu, analiza akt spraw, w których reprezentował skarżącego wyznaczony z urzędu pełnomocnik dowodzi tego, że w większości tych spraw składał on opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.
Równocześnie w dużej ilości spraw (ponad 140 z ogólnej liczby) skarżący złożył wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia.
Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w Gliwicach, w Opolu, celem rozpoznania sprawy, skarżący wnosił o wyłączenie sędziów również i tych Sądów.
Wskazano, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa.
Zdaniem Sądu działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę i skutkować powinny odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem wyważyć z jednej strony indywidualne prawo skarżącego do sądu i prawo do sądu ujmowane generalnie, którego elementem jest także prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wobec ograniczenia środków publicznych, przyznanie skarżącemu prawa pomocy oznaczałoby wydłużenie postępowania w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, które nie są wszczynane dla samego faktu zainicjowania sprawy, a zatem godzić mogłoby w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
We wniesionym zażaleniu Z. R., kwestionując zaskarżone postanowienie, wniósł o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na ustawowe zwolnienie strony skarżącej w tym zakresie. Co prawda, podstawę zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych stanowi w niniejszej sprawie art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a. (sprawy dotyczące statusu bezrobotnego), a nie jak wskazał Sąd art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. (sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej), jednak powyższe uchybienie nie ma wpływu na ocenę zasadności umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych.
Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje również w razie oczywistej bezzasadności skargi.
Choć zatem wymienione przepisy jednoznacznie określają kryteria dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny, nie można pomijać faktu, że instytucja przyznania prawa pomocy pozostaje ściśle związana z realizacją przysługującego stronie prawa do sądu. W sytuacji zatem, gdy skarżący takiego prawa nadużywa, składając przy tym wniosek o ustanowienie pełnomocnika, w którym tylko "pro forma" przedstawia swoją sytuację majątkową, oczekując od Sądu wyręczenia go w ustaleniu niezbędnych do jej zbadania informacji albo po raz kolejny składa wniosek w tym przedmiocie, ograniczając się w nim wyłącznie do wskazania okoliczności i dowodów powołanych przez niego we wcześniejszym tego rodzaju wniosku, musi liczyć się z odmową jego uwzględnienia. Takie zachowanie nie zmierza bowiem do realizacji celu, dla którego instytucja prawa pomocy została ustanowiona. Składanie identycznych wniosków o przyznanie prawa pomocy świadczy zaś, że tego rodzaju czynność jest celem samym w sobie i nie zmierza ona do realizacji przysługujących skarżącemu uprawnień. Jako taka nie może więc odnieść oczekiwanych przez wnioskodawcę skutków w postaci przyznania pełnomocnika z urzędu.
W świetle powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny wniosku skarżącego.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.