Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 508/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego jedyny majątek stanowi działka nr [...] o pow. 0,0851ha wraz z budynkiem gospodarczym, a źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza przynosząca roczny dochód wynoszący 1.475,71 zł. W załączeniu wnioskodawca przedłożył kopię pierwszej strony zeznania PIT-36 za 2014 r. wraz z dowodem nadania, rozlicznie wpłat dokonanych na rzecz skarżącego i jego żony w latach 2007-2010 za zakup działki, postanowienie komornika sądowego o umorzeniu egzekucji, postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu XII Wydział Cywilny z 19 lipca 2010 r., sygn. akt [...], o udzieleniu zabezpieczenia oraz postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu IX Wydział Cywilny z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt [...], o podziale majątku wspólnego (działki nr [...] o wartości 446.400 zł) pomiędzy skarżącego i jego żonę.
Zarządzeniem z 11 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W odpowiedzi na wezwanie przesłał fakturę za prąd, telefon, wodę, wyrok Sądu Rejonowego Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu IX Wydział Cywilny, sygn. akt [...], z 11 lutego 2015 r. o zapłatę kwoty 1.764,96 zł na rzecz PGNiG S.A., oraz zeznanie PIT-36 za 2014 r. Skarżący wyjaśnił również, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych oraz lokat, kart kredowych i kont bankowych. Wnioskodawca oświadczył również, iż posiada zaległości w opłatach za telefon, wodę, prąd w wysokości odpowiadającej ostatnim fakturom. Skarżący poinformował również, że zajmuje się sprzedażą karmy dla zwierząt, jednak nie posiada żądanych rozliczeń do celów podatkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że podlega on umorzeniu, ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Ponadto wskazano, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej.
Sąd I instancji dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego miał na uwadze, że strona nie uprawdopodobniła w żaden sposób dochodu (lub jego braku) w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Roczne rozliczenie podatkowe w podatku dochodowym nie zwalnia skarżącego z ewidencjonowania dochodu. Dowodu w tym zakresie, pomimo stosownego wezwania, skarżący jednak nie przedstawił.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu trudno również uznać za wiarygodne oświadczenie o miesięcznym dochodzie wynoszącym 122,97 zł, jeżeli deklarowane wydatki związane tylko z opłatami za prąd, telefon i wodę przekraczają deklarowany dochód. Za niewystarczające Sąd uznał również oświadczenie o zaległościach w opłatach za prąd, telefon i wodę oraz gaz (wyrok o zapłatę) i zaległości w ZUS na kwotę 50.000 zł. Deklarowane zaległości za prąd, telefon i wodę wynikają bowiem z ostatnich faktur, których termin płatności jeszcze częściowo nie minął. Deklarowanej kwoty zaległości w ZUS skarżący również w żaden sposób nie uprawdopodobnił. Przedłożony do akt wyrok Sądu w sprawie o zapłatę na rzecz PGNiG S.A. kwoty 1.764,96 zł. dotyczy natomiast zobowiązań z okresu 03.2013 – 03.2014 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje mając na uwadze okoliczności podane w oświadczeniu strony zawartym we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. W razie zaś, gdy oświadczenie to jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca jest zobowiązany złożyć na wezwanie Sądu w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe.
Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12 oraz z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/11).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając wniosek P. S. o przyznanie prawa pomocy powziął wątpliwość, o której mowa w art. 255 P.p.s.a. i zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. wezwał skarżącego m.in.
- 1) do nadesłania wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych;
- 2) do wykazania za pomocą kserokopii dokumentów jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego;
- 3) do przedłożenia potwierdzonej przez urząd skarbowy kopii zeznania podatkowego za 2014 r.;
- 4) do przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym;
- 5) do przedłożenia odpisów dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym za ostatnie sześć miesięcy z działalności prowadzonej przez skarżącego;
- 6) do podania przedmiotu prowadzonej działalności gospodarczej;
- 7) do określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów.
Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu bezspornym jest, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a skoro nie neguje, iż uzyskuje z niej pewne dochody, nawet, jeżeli są one nieznaczne, to obowiązkiem wnioskodawcy było osobiście wyliczyć i wskazać w przybliżeniu osiągany z tej działalności miesięczny dochód, a także ponoszone w związku z nią nakłady i wydatki - dopiero wówczas Sąd miałby możliwość dokonania oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkowało odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Odnosząc się do zażalenia na pkt II postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu pomocy społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi P. S. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a zatem skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych na żadnym etapie postępowania. W konsekwencji prawidłowo umorzono postępowanie w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe względy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.