Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 354/17, odrzucił wniosek M. D. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: pismem z dnia 4 maja 2016 r. M. D., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych. Sprawa została zarejestrowana w tym Sądzie pod sygn. akt I SA/Wa 814/16. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił tę skargę z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych - złożenia oryginału bądź poświadczonej kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej przed sądami administracyjnymi oraz jednego odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem. Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. M. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi.
Jednocześnie złożyła pełnomocnictwo udzielone L. M. Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jako złożony z uchybieniem terminu o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1915/16, oddalił zażalenie M. D. na postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że pomimo tego, iż część zarzutów zażalenia okazała się zasadna, to jednak nie uzasadniało to uchylenia zaskarżonego postanowienia. Przewodniczący Wydziału zasadnie wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia pełnomocnictwa w terminie siedmiu dniu pod rygorem odrzucenia skargi.
W wyznaczonym terminie pełnomocnik skarżący nie złożył wymaganego pełnomocnictwa, co dawało Sądowi pierwszej instancji podstawę do odrzucenia skargi. Jeżeli chodzi o zarzut zażalenia dotyczący niezasadnego wezwania pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jednego odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest on uzasadniony i przyznał rację stronie skarżącej, iż wnosząc skargę pełnomocnik skarżącej przesłał do organu administracyjnego dwa podpisane egzemplarze skargi, co wynika z jej treści, w której jako załącznik wymieniony został odpis skargi. Kolejnym postanowieniem z tej samej daty, sygn. akt I OZ 1916/16, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. D. na postanowienie z dnia 6 września 2016 r. o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zaskarżone postanowienie, pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W sprawie doszło bowiem do kolizji środków prawnych - wniosku o przywrócenie terminu oraz zażalenia. W ocenie Sądu drugiej instancji procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest - na skutek upływu terminu - bezskuteczna. Takie stwierdzenie może zaś wynikać z prawomocnego orzeczenia o odrzuceniu pisma procesowego. Zatem w sytuacji, gdy strona złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (będących przyczyną jej odrzucenia) wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. Wobec tego wniosek o przywrócenie terminu złożony w sytuacji, w której strona wniosła jednocześnie zażalenie, podlega odrzuceniu jako przedwczesny, a zarazem niedopuszczalny.
Pełnomocnik skarżącej odebrał postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1915/16, w dniu 1 lutego 2017 r. Pismem z dnia 7 lutego 2017 r. (data nadania 8 lutego 2017 r.) pełnomocnik skarżącej złożył za pośrednictwem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ponowną skargę na sprecyzowaną w sentencji decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję. W treści wniosku wskazał, że w związku z otrzymaniem w dniu 1 lutego 2017 r. odpisu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1915/16, wnosi o przywrócenie terminu do złożenia skargi z uwagi na to, że uchybienie do wniesienia w terminie, wolnej od braków formalnych skargi na ww. decyzję nastąpiło bez winy skarżącej. Sprawa została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie pod sygnaturą I SA/Wa 354/17.
Zaskarżonym postanowieniem Sąd meriti, uznając wniosek ten za niedopuszczalny, na podstawie art. 88 P.p.s.a. orzekł o jego odrzuceniu. Sąd ten wskazał, że skarga z dnia 4 maja 2016 r. została postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 814/16, odrzucona nie z uwagi na wniesienie jej z uchybieniem terminu, ale z powodu nieuzupełnienia w terminie jej braków formalnych. W związku z powyższym, ze względu na nieuchybienie terminowi do złożenia skargi, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi należało uznać za niedopuszczalny. W tej sprawie pełnomocnik skarżącej, zgodnie z treścią uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1916/16, winien po otrzymaniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1915/16, złożyć w terminie określonym w art. 87 § 1 P.p.s.a. do Sądu Wojewódzkiego, wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (będących przyczyną jej odrzucenia w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 354/17), a nie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi.
Jak dalej wskazał Sąd meriti, gdyby nawet uznać, że wniosek z dnia 7 lutego 2017 r. obejmuje swym zakresem żądanie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (na co wskazywać może treść jego uzasadnienia), to został on złożony z uchybieniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 P.p.s.a. Termin na wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu w tym przedmiocie rozpoczął swój bieg w dniu 1 lutego 2017 r. (dzień, w którym pełnomocnik skarżącej odebrał postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1915/16), a upływał z dniem 8 lutego 2017 r. Ponadto Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana (art. 87 § 1 P.p.s.a.). Jedynie w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pismo wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi.
Z powyższego wynika, że wniosek obejmujący żądanie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi pełnomocnik winien złożyć bezpośrednio do sądu (tak, jak uczyniła to skarżąca w sprawie o sygn. I SA/Wa 814/16 – pismo z dnia 16 sierpnia 2016 r.), nie zaś do organu administracji publicznej, jak w tej sprawie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. D., reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżając je w całości zarzuciła:
- - oparcie go na błędnych ustaleniach faktycznych polegających na uznaniu, że wniosek o przywrócenie terminu w tej sprawie jest niedopuszczalny i spóźniony;
- - naruszenie, mające wpływ na wynik sprawy, art. 88 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie skutkujące niezasadnym odrzuceniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wolnej od braków formalnych skargi;
- - naruszenie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 i § 3 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie polegające na tym, że pocztą - listem poleconym - w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. I OZ 1915/16, na adres organu administracyjnego, którego działanie jest kwestionowane, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wolnej od braków formalnych skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2016 r.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o:
- - zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie skarżącej terminu do wniesienia wolnej od braków formalnych skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2016 r. oraz zasądzenie od organu lub Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych;
- - uchylenie zaskarżonego postanowienia,
- - zasądzenie od organu lub Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych;
- - przekazanie wniosku z dnia 7 lutego 2017 r. do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie;
- - z daleko posuniętej ostrożności potraktowanie wniosku z dnia 7 lutego 2017 r. nie tylko jako wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wolnej od braków formalnych skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2016 r., ale także jako wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na ww. decyzję;
- - przywrócenie terminu do wniesienia skargi, mimo że termin ten upłynął w dniu 14 maja 2016 r., ze względu na wyjątkowe okoliczności, które zachodzą w niniejszej sprawie
Zdaniem autorki zażalenia co do zasady wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinien być złożony bezpośrednio do sądu, za wyjątkiem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jaką wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Skoro w niniejszej sprawie skarga została odrzucona, a więc formalnie uznaje się, że została fizycznie zwrócona strona, a jej wniesienie nie wywiera skutków procesowych, to brak jest możliwości uzupełnienia jej braków, bo nie ma środka zaskarżenia, którego braki można byłoby uzupełnić. Dlatego wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków odrzuconej skargi należało uznać za niedopuszczalny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Przed oceną zarzutów zażalenia przypomnieć wszak trzeba, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, zgodnie bowiem z przepisem art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2 P.p.s.a.), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1 P.p.s.a.), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4 P.p.s.a.).
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 49 § 2 zdanie pierwsze tej ustawy, jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Przy czym wskazać należy, że siedmiodniowy termin, o którym mowa we wskazanym wyżej przepisie jest terminem ustawowym, a terminy takie nie mogą być przedłużane ani skracane.
Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z odrzuceniem skargi nie z powodu wniesienia jej z uchybieniem terminu, a z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt I OZ 1916/16, wyraźnie wskazał, że "gdy strona złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (będących przyczyną jej odrzucenia) wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. Wobec tego wniosek o przywrócenie terminu złożony w sytuacji, w której strona wniosła jednocześnie zażalenie, podlega odrzuceniu jako przedwczesny, a tym samym niedopuszczalny w rozumieniu art. 88 P.p.s.a.".
Już zatem z tego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego wynikała jasno informacja dla skarżącej i jej pełnomocnika, iż w sprawie mamy do czynienia z odrzuceniem skargi ze względu na uchybienie terminu do uzupełnienia jej braków formalnych, a nie wniesienia tej skargi z uchybieniem terminu. Sama skarga została bowiem wniesiona w terminie, co jest okolicznością wprost wynikającą z akt sprawy. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu odrzucenie skargi z powodu uchybienia terminu do uzupełnienia jej braków formalnych nie powoduje fizycznego zwrotu takiej skargi. Instytucja taka nie jest znana w procedurze sądowoadministracyjnej. W sytuacji, gdyby skarżąca, zamiast wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełniania braków formalnych skargi, zostałby on zarejestrowany pod poprzednią sygnaturą sprawy i dalej rozpatrywany w tamtym postępowaniu.
W razie jego pozytywnego rozpoznania, termin do uzupełnienia braków formalnych skargi zostałby przywrócony, a postanowienie o odrzuceniu skargi byłoby bezskuteczne. W tej sytuacji skarga z dnia 4 maja 2016 r. podlegałaby dalszemu procedowaniu. Jednakże w tej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który prawidłowo został przez Sąd pierwszej instancji odrzucony, z uwagi na jego niedopuszczalność. Raz jeszcze podkreślić należy, że w niniejszej sprawie skarga z dnia 4 maja 2016 r. została wniesiona w terminie, dlatego wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia był zupełnie chybiony i nieuzasadniony, a przede wszystkim bezprzedmiotowy, bo nie można przywrócić terminu, któremu strona nie uchybiła.
Tym samym musiał podlegać odrzuceniu. Z kolei gdyby nawet, tak jak wskazuje w zażaleniu skarżąca, przyjąć iż był to wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, to jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji został on wniesiony z uchybieniem terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin ten, w przypadku skarżącej, upływał w dniu 8 lutego 2017 r., natomiast wniosek z dnia 7 lutego 2017 r. został prawidłowo wniesiony do Sądu Wojewódzkiego dopiero w dniu 27 lutego 2017 r. (data tzw. prezentaty k-18).
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie.
- - ---------------------- 2