Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 164/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 18 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Sąd wskazał, że z danych zawartych we wniosku o prawo pomocy oraz jego uzupełnienia wynika, że skarżąca wraz z synem utrzymuje się z jej emerytury w wysokości 1.819,37 zł miesięcznie. Argumentowała, że sytuacja finansowa uniemożliwia ponoszenie dodatkowych kosztów bez uszczerbku dla zdrowia i życia skarżącej. Utrzymuje także schorowanego i leczącego się od lipca 2011r. syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Ponosi pełne koszty utrzymania i leczenia syna, który nie może podjąć zatrudnienia. Podała, że z emerytury kwotę 900 zł przeznacza na leki i leczenie syna, do tego dochodzą poza kosztami utrzymania wydatki związane z wizytami w ośrodku zdrowia, rehabilitacji i u lekarzy specjalistów skarżącej i jej syna. Oświadczyła, że posiada dom o powierzchni 156 m² w okolicach Pobiedzisk. Wskazała, że syn nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, gruntów czy papierów wartościowych. Z uwagi na przewlekłość schorzeń nie może podjąć żadnej pracy. Oświadczyła, że syn z uwagi na brak zatrudnienia, stan zdrowia, brak możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny, korzysta wyłącznie z prywatnej pomocy lekarskiej. Skarżąca korzysta z pomocy publicznej służby zdrowia. Obroty na posiadanym przez wnioskodawczynię rachunku bankowym sprowadzają się do uzyskiwania emerytury i jej wydatkowania, nie ma kredytów, pożyczek, ani zajęć komorniczych. Nie posiada samochodu. Przesłała kserokopie decyzji ZUS o wysokości emerytury, rocznego rozliczenia przychodów za 2014 r. z którego wynika dochód w wysokości 27,978,07 zł. oraz rachunków za media, zaświadczeń o stanie zdrowia z 2010, 2012, 2013 r., marca i sierpnia 2014 r., zestawienia wydatków za media, ubezpieczenie, leki, koszty utrzymania samochodu za okres od stycznia do grudnia 2014 r. w wysokości 1.790 zł. (k. 125 akt sąd.), rachunków za leki w kwocie 93,40 zł, 51,20 zł i 207,11 zł, 38 zł, 9,95 zł w styczniu i lutym 2014r. oraz 176,20 zł i 36,74 zł w grudniu 2013r.
Nadto wnioskodawczyni przedłożyła kserokopie wyciągów z jej rachunku bankowego za okres od października 2014r. do kwietnia 2015r., na którym stan środków na koniec października 2014r. wynosił 15.113,17 zł, listopada 2014r. wynosił 15.804 zł, grudnia 2014r. wynosił 15.091,49 zł, stycznia 2015 r. wynosił 15.900 zł, lutego 2015r. wynosił 15.777,83 zł, marca 2015r. wynosił 15.959,05 zł, kwietnia wynosił 15.293,14 zł. (k.116–124 akt sąd.).
Zdaniem Sądu, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie dysponuje środkami, których nie może przeznaczyć na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza wyciągów z rachunku bankowego, wynika, że emerytura skarżącej wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów koniecznego utrzymania skarżącej i jej syna. Wypływy z rachunku bankowego równoważone są wpływem środków z emerytury skarżącej. Stałe miesięczne salda rachunku wskazują, że skarżąca nie musi posiłkować się środkami pozyskanymi z likwidacji polisy ubezpieczeniowej. Jak sama podała korzysta z publicznej służby zdrowia, nie przedstawiła dokumentacji potwierdzającej odpłatne leczenie syna, ani potwierdzającej wydatki na leki i leczenie w kwocie 900 zł miesięcznie. Wskazała, że nie musi korzystać z kredytów, czy pożyczek w rachunku bankowym, czy na karcie kredytowej.
Z wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wynika, że po likwidacji polisy ubezpieczeniowej i wpłacie środków w wysokości około 13.000 zł na bieżący rachunek bankowy nie zanotowano uszczuplenia tych środków, a nawet ich wzrost, skoro aktualne saldo przekracza 15.000 zł. Zgodzić się należy ze skarżącą, że środki te stanowią finansowe zabezpieczenie dla jej leczenia, ale mają one również charakter oszczędności, którymi niezmiennie może ona swobodnie dysponować. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem, że z tego dobrodziejstwa nie może skorzystać strona, która dysponuje jakimikolwiek oszczędnościami, wykraczającymi po za niezbędne wydatki koniecznego utrzymania. Nie bada się celu gromadzenia oszczędności, ale sam fakt ich posiadania. Takimi wolnymi środkami i to w znacznej wysokości, przekraczającej łączne koszty niniejszego postępowania, skarżąca w niniejszej sprawie dysponuje. Brak więc przesłanek do obciążania Skarbu Państwa, zatem i innych podatników, kosztami postępowania zainicjowanego przez skarżącą.
O dobrej kondycji finansowej skarżącej świadczy też okoliczność, że nie posiada żadnych zaległości płatniczych i wywiązuje się ze swoich zobowiązań. Okoliczności powyższe nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżącej nie stać na wygospodarowanie środków na koszty niniejszego postępowania.
Skarżąca również w treści sprzeciwu nie wskazała konkretnych argumentów uzasadniających przyznanie oprawa pomocy, chociażby w części. Nie przedstawiła żadnych okoliczności faktycznych na poparcie podnoszonych twierdzeń, czy nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej. Powtórzyła, że środki jakie posiada na rachunku bankowym pochodzą ze zlikwidowane polisy ubezpieczeniowej i stanowią one zabezpieczenie przyszłych kosztów leczenia. Sąd bada aktualne możliwości płatnicze skarżącej, a nie przyszłe i w oparciu o bieżącą sytuację majątkową i finansową ma ona możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania.
Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania w całości, w związku z czym odmówił przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną.
Rozpatrując złożony wniosek Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca osiąga stały miesięczny dochód w postaci emerytury w kwocie 1819,37 zł. Posiada dom o powierzchni 156 m2. Z wyciągów z rachunku bakowego wynika, że wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego są bliskie kwocie emerytury. Ponadto skarżąca posiada obecnie na rachunku bankowym kwotę przekraczającą 15.000 zł. W takiej sytuacji uznać należy, podzielając tym samym stanowisko Sądu I instancji, że kwotą tą skarżąca może bez ograniczeń dysponować. Kwota ta może posłużyć pokryciu bieżących wydatków sądowych. Pamiętać także trzeba, że prawo pomocy jest instytucją, która nie może służyć ochronie majątków osób o pomoc wnoszącym, ma ona bowiem na celu zapewnienie dostępu do sądu tym podmiotom, które rzeczywiście nie są w stanie – ze względu na swoją sytuację majątkową i osobistą – uzyskać dostępu do sądu. Skarżąca natomiast sama wskazuje, że dysponuje wolnymi środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku bankowym w znacznej kwocie, wielokrotnie przekraczającej wymagane opłaty sądowe. A zatem, sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle trudna, aby jej wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł zostać uwzględniony przez sąd.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.