Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania I. B. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i domu" na lata 2019-2023. Powyższa decyzja została prawidłowo doręczona I. B. w dniu 23 lipca 2020 r.
W dniu 24 lipca 2020 r. I. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w związku z zamiarem wniesienia skargi na ww. decyzję.
Postanowieniem z 6 sierpnia 2020 r., II SPP/Lu 114/20, starszy referendarz sądowy WSA w Lublinie przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata.
Po uprawomocnieniu się powyższego postanowienia Sąd w piśmie z 7 września 2020 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w L. o wyznaczenie pełnomocnika dla strony.
W piśmie z 11 września 2020 r. ORA w L. poinformowała Sąd o wyznaczeniu pełnomocnika dla skarżącej w osobie adwokata R. I. W dniu 5 października 2020 r. pełnomocnik wniósł w imieniu strony skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na powołaną na wstępie decyzję.
Postanowieniem z 18 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił powyższą skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja Kolegium została skutecznie doręczona skarżącej w dniu 23 lipca 2020 r. Trzydziestodniowy termin do złożenia skargi upływał zatem w dniu 24 sierpnia 2020 r. – stosownie do dyspozycji art. 83 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Tymczasem skarga została w niniejszej sprawie wniesiona dopiero w dniu 5 października 2020 r., a więc z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. Bez wpływu na ocenę zachowania przedmiotowego terminu pozostaje natomiast okoliczność, że skargę tę w imieniu skarżącej wniósł pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy przyznanego skarżącej przed wszczęciem postępowania sądowego, który o wyznaczeniu go adwokatem skarżącej został zawiadomiony – jak wynika z akt sprawy – już po upływie terminu do wniesienia skargi (tj. z pisma ORA w L. z 11 września 2020 r.).
Okoliczność złożenia przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu przed wszczęciem postępowania sądowego (co dopuszcza przepis art. 243 § 1 p.p.s.a.), nie ma bowiem – w świetle dyspozycji art. 53 p.p.s.a. – wpływu na bieg i upływ terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji. W tym kontekście należy zauważyć, że przepis art. 53 p.p.s.a. nie zawiera regulacji analogicznej do przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a., który określając termin do wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, w razie ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu już po wydaniu takiego orzeczenia, początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wiąże z dniem zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Art. 53 p.p.s.a. w zakresie, w jakim odnosi się do decyzji administracyjnych, początek biegu terminu do wniesienia skargi bezwzględnie natomiast wiąże z dniem doręczenia decyzji skarżącemu.
Jeżeli więc strona – po doręczeniu jej decyzji ostatecznej – zwróci się do Sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres realizacji tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, zmuszony jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione będzie nadanie skardze dalszego biegu. W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej wnosząc skargę w takich właśnie okolicznościach nie zawarł jednak w jej treści wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie:
- 1. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez naruszenie przepisu art. 53 § 1 p.p.s.a., polegające na błędnej interpretacji zakresu terminów do wniesienia skargi przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy 30-dniowy termin biegnie od dnia otrzymania przez pełnomocnika informacji o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu w sprawie przez właściwy organ samorządu adwokackiego;
- 2. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez błędne ustalenie stanu faktycznego i zastosowanie przepisu art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez uznanie, że skarga została wniesiona po upływie 30-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia decyzji, pomimo iż skarga została wniesiona w ustawowym terminie;
- 3. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy przez niezasadne nie zastosowanie przepisu art. 177 § 3 p.p.s.a. per analogiam do określenia początku biegu terminu na wniesienie skargi od decyzji organu II instancji, w sytuacji gdy art. 53 p.p.s.a. zawiera w swej treści lukę prawną, którą należałoby uzupełnić w drodze analogii konstrukcją opisaną w art. 177 § 3 p.p.s.a.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 53 § 1 p.p.s.a., gdyż interpretował ten przepis stosując jedynie wykładnię językową. Odnosząc się do wykładni systemowej, zauważyć należy, że prawo karne, prawo cywilne oraz expresis verbis w treści art. 177 § 3 p.p.s.a. – prawo administracyjne, reguluje rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia środka odwoławczego od daty zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu z urzędu i doręczenia mu decyzji, którą ma zaskarżyć. Wykładnia celowościowa natomiast, prowadzi do konstatacji, że racjonalny ustawodawca nie zmierzał do tego, aby – w praktyce – w każdym przypadku, ustanowiony z urzędu pełnomocnik do wniesienia skargi do WSA, był pozbawiony możliwości zaskarżenia zapadłej decyzji z zachowaniem terminu.
Biorąc pod uwagę realia polskiego sądownictwa (terminów rozpoznawania wniosków), trudno jest odnaleźć przykład, w którym pełnomocnik zostałby ustanowiony przed upływem 30-dniowego terminu na złożenie skargi przez odwołującego, tak aby mógł wywieść środek odwoławczy z zachowaniem terminu. Odnosząc się do relacji art. 53 § 1 p.p.s.a. do art. 177 § 3 p.p.s.a. wskazano, że zgodnie z zasadami wykładni i usuwania luk prawnych bieg terminu na złożenie skargi in concreto powinien rozpoczynać swój bieg najwcześniej w dniu zawiadomienia pełnomocnika o jego ustanowieniu. Wątpliwym jest to, aby ustawodawca zamierzał uregulować prawo w sposób polegający na faktycznym ustanawianiu pełnomocników do sporządzenia skargi do WSA już po prekluzji terminu na dokonanie czynności, do której zostali ustanowieni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a., czego następstwem było jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy zaskarżona decyzja (zawierająca prawidłowe pouczenie o sposobie i terminie wniesienia skargi) została doręczona stronie 23 lipca 2020 r. W związku z powyższym termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 24 sierpnia 2020 r. (z uwagi na treść art. 83 § 2 p.p.s.a.). Złożenie skargi w dniu 5 października 2020 r. nastąpiło zatem po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia. Analiza akt przedmiotowej sprawy wskazuje, że pełnomocnik strony nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Brak jest takiego żądania zarówno w samej skardze, jaki i w osobnym piśmie związanym ze skargą – stanowiącym jej uzupełnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że złożenie (przed wniesieniem skargi) wniosku o przyznanie prawa pomocy i ewentualne wyznaczenie pełnomocnika z urzędu pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi, zaś zaskarżenie rozstrzygnięcia organu administracji po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przywrócono termin do dokonania tej czynności procesowej. Jednakże, aby Sąd I instancji mógł przywrócić termin do wniesienia skargi oraz nadać skardze dalszy bieg, niezbędne jest wystąpienie przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika ze stosownym wnioskiem, co w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiło.
Nie sposób przyjąć, jak wskazano w zażaleniu, aby na gruncie obowiązującego prawa termin na wniesienie skargi liczony był od daty wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, nie zaś od daty doręczenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w sprawie. Potwierdza to wykładnia systemowa. Brak jest bowiem w przypadku skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego odpowiednika art. 177 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Skoro ustawodawca nie wprowadził podobnego mechanizmu w przypadku skarg wnoszonych do wojewódzkiego sądu administracyjnego, to nie może być to podważane interpretacją, o którą wnosi się w zażaleniu. Kwestia daty ustanowienia pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia skargi może mieć jedynie znaczenie dla ustalenia daty ustania przyczyny uchybienia terminu, o czym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. (zob. B. Dauter: komentarz do art. 87, teza 5 w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Lex/el.2019).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.