Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 1039/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Pismem z dnia 16 lutego 2017 r. A. M. wniósł o przyznanie mu zwrotu należnych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw obejmujących wydatki poniesione w związku z przejazdami do Sądu, wykonaniem odpisów pism procesowych i nadaniem ich w placówce pocztowej.
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 1039/16) - na podstawie art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu uzupełnienia wskazanego wyżej wyroku z dnia 2 lutego 2017 r., uznając, że orzeczono w nim o całości skargi poprzez jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu, zakres wniosku skarżącego nie obejmował jakichkolwiek orzeczeń, które winny się znaleźć w sentencji wyroku. Na podstawie bowiem art. 200 p.p.s.a., skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania w razie uwzględnienia jego skargi. Tylko zatem w sytuacji uwzględnienia skargi, po spełnieniu przesłanki określonej w art. 210 § 1 p.p.s.a., Sąd w przypadku pominięcia w wyroku orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania byłby zobligowany do uzupełnienia wyroku w związku ze złożonym wnioskiem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarga A. M. nie została uwzględniona, a więc wniosek skarżącego okazał się nieuzasadniony.
W zażaleniu na powyższe postanowienie A. M., wnosząc o jego uchylenie, zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 151, art. 157 § 1, art. 208, art. 226 oraz art. 211 p.p.s.a. i art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego podczas prowadzonego postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku nie zapewniło mu czynnego udziału w postępowaniu przez co zmuszony był dwukrotnie dojechać do siedziby organu na własny koszt. W związku z powyższym Sąd winien był orzec na jego rzecz zwrot kosztów na podstawie art. 208 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Jednym z takich dodatkowych orzeczeń jest orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, gdyż przepis art. 209 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i 204 P.p.s.a. Uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania następuje więc w tych przypadkach, w których sąd nie orzekł o kosztach, mimo że strona żądała we właściwym czasie ich przyznania.
Poddając analizie sentencję wydanego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjny w Gdańsku z dnia 2 lutego 2017 r. (sygn. akt III SA/Gd 1039/16), którym oddalono skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż brak było podstaw do uwzględniania wniosku skarżącego o uzupełnienie powyższego orzeczenia. Po pierwsze, wyjaśnić należy, że z art. 200 p.p.s.a. wynika, iż zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. Przepis ten jest wyrazem tzw. zasady rezultatu, czyli odpowiedzialności finansowej za wynik postępowania.
Skoro w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji oddalił żądanie skarżącego zawarte w skardze, a tym samym wynik postępowania okazał się dla niego negatywny, uznać należało, że nie przysługiwał skarżącemu zwrot kosztów postępowania. Po drugie, wskazać trzeba, że nawet gdyby wskazany wyżej wyrok uwzględniał skargę A. M., nie mógłby on skutecznie domagać się zwrotu kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ orzeczenie przez Sąd w tym zakresie możliwe jest jedynie w przypadku, gdy skarżący żądał ich zwrotu w terminie, o którym mowa w art. 210 § 1 p.p.s.a. Tymczasem w niniejszej sprawie wniosek o zwrot kosztów postępowania został zgłoszony już po zamknięciu rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku. Z powyższych względów zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że wniosek skarżącego nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Odnosząc się zaś do zażalenia skarżącego, wskazać trzeba, że argumentacja w nim przedstawiona odbiega w sposób zasadniczy od żądania przedstawionego we wniosku. Pierwotnie skarżący wnosił bowiem o uzupełnienie wyroku z dnia 2 lutego 2017 r. o orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania obejmujących koszty przejazdów, wykonania odpisów pism procesowych i nadania ich w placówce pocztowej. Natomiast w zażaleniu skarżący podniósł, iż domaga się zwrotu kosztów na podstawie art. 208 p.p.s.a.
Wobec powyższego wyjaśnić należy, że art. 208 p.p.s.a. umożliwia Sądowi obciążenie obowiązkiem zwrotu określonych kosztów postępowania - w całości lub w części – strony, która swoim niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem koszty te wywoła. Przepis ten wprowadzający zasadę zawinienia, która stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), jak i od opisanej uprzednio zasady finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania, ma zastosowanie przy orzekaniu o zwrocie kosztów postępowania niezależnie od wyniku postępowań, o których mowa w art. 200, art. 203, art. 204 i art. 207 p.p.s.a. Brzmienie powyższej normy pozwala jednak na stwierdzenie, że jej stosowanie pozostawione zostało do uznania sądu, który analizując działanie strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego w konkretnej sprawie, musi ocenić czy kwalifikuje się ono jako niesumienne lub oczywiście niewłaściwe.
Aby móc zatem skutecznie oprzeć zarzut na naruszeniu art. 208 p.p.s.a. sąd wojewódzki musiałby orzec o zasądzeniu zwrotu kosztów na tej podstawie i uzasadnić orzeczenie w tym zakresie. Taka sytuacja zaś w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła. Skoro Sąd nie orzekł w ogóle o zwrocie kosztów postępowania, co jak stwierdzono wyżej było prawidłowe, nie sposób robić wytyk, iż nie skorzystał z fakultatywnego uprawnienia przewidzianego w tym przepisie.
Na marginesie zauważyć przy tym należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego, stosowanie art. 208 p.p.s.a. ograniczone jest wyłącznie do kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, a nie administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 262/10).
Naczelny Sąd Administracyjny za pozbawiony doniosłości prawnej uznaje również zarzut naruszenia art. 226 p.p.s.a. W myśl tego przepisu prawo do żądania kosztów sądowych przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia, w którym koszty należało uiścić (§ 1). Natomiast prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądowej lub zaliczki na pokrycie wydatków przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia powstania tego prawa (§ 2). Językowa oraz systemowa wykładnia powyższego przepisu wskazuje, że dotyczy on wyłącznie roszczeń sądu względem strony (uczestnika) oraz strony (uczestnika) względem sądu (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Beck, Warszawa 2015, s. 855). Nie dotyczy natomiast roszczeń z tytułu zwrotu kosztów postępowania między stronami, których domaga się skarżący. Czym innym jest bowiem zasądzenie przez sąd administracyjny koszów postępowania od organu na rzecz strony, które rodzą pomiędzy stronami cywilnoprawny stosunek zobowiązaniowy, a czym innym prawo sądu do żądania od strony uiszczenia należnych kosztów sądowych, czy też prawo strony do zwrotu nadpłaconych czy nienależnie pobranych kosztów sądowych. Tylko z tymi ostatnio wymienionymi ustawa wiąże trzyletni termin przedawnienia, po którego upływie prawa te wygasają.
Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż brak jest podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia, wobec czego w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.