Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 100/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi T. W. na bezczynność Wójta Gminy Dąbrowa w przedmiocie informacji publicznej. W punkcie 2 wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, a w punkcie 3 stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W pkt 4 zawarto natomiast postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, zasądzając od Gminy Dąbrowa na rzecz skarżącego kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów oparł o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Sąd wskazał, że na koszty postępowania w kwocie 597 zł złożyły się: uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015 r., poz. 1804) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa stosownie do art. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1827 ze zm.) w kwocie 17 zł - pkt IV załącznika do ww. ustawy.
Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania wniósł Wójt Gminy Dąbrowa, zarzucając naruszenie art. 206 P.p.s.a. poprzez jego pominięcie, co doprowadziło do pominięcia konieczności zastosowania instytucji odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania, jak też doprowadziło do pominięcia uwzględnienia szczególnych okoliczności sprawy, które przemawiają za odstąpieniem od obciążenia organu kosztami postępowania, w postaci uwzględnienia skargi w nieznacznej tylko części, braku istnienia bezczynności w postaci rażącej, szczególnych, wyjątkowych i niezamierzonych okoliczności, które doprowadziły do przekazania informacji publicznej z niewielkim opóźnieniem (jednorazowy przypadek tego rodzaju po stronie organu) oraz faktem, że wnioskodawca zaspokoił swój interes prawny poprzez uzyskanie informacji publicznej, która przekazana mu została w poniedziałek zamiast w piątek, co tylko dowodzi tego, że bezczynność miała miejsce w sytuacji przypadkowej, nieistotnej, a żądana informacja publiczna została w całości przekazana wnioskodawcy zgodnie z jego żądaniem, co powoduje, że w świetle zasad współżycia społecznego obciążanie organu kosztami, całkowicie niewspółmiernymi w stosunku do wysokości wpisu sądowego i niewspółmiernymi do kosztów przekazania informacji publicznej, stanowi obciążenie nieuzasadnione i pozostaje w sprzeczności z treścią naruszonego przepisu prawa.
W związku z powyższym wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie pkt 4 wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w tym zakresie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego pkt 4 wyroku poprzez odmowę obciążenia organu kosztami postępowania w postaci kosztów wpisu od skargi, kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W odpowiedzi T. W. wniósł o oddalenie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zwrot kosztów przysługuje także skarżącemu od organu w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 P.p.s.a. (stosownie do art. 201 § 1 P.p.s.a.). W myśl zaś art. 205 § 2 P.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis art. 206 P.p.s.a. w przywołanym brzmieniu obowiązuje od dnia 15 sierpnia 2015 r., został zmieniony przez art. 1 pkt 60 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W nowym stanie prawnym uznanie, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi.
Jak wskazuje się w literaturze, w nowym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 P.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 P.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku.
Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującej do 15 sierpnia 2015 r. regulacji, że taka sytuacja występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4).
W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 P.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16).
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wójta Gminy Dąbrowa, zawarte zarówno w odpowiedzi na skargę jak i w zażaleniu, że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 206 P.p.s.a. Istnieją bowiem uzasadnione wątpliwości czy celem wniosku strony o udostępnienie informacji publicznej jest faktycznie uzyskanie wnioskowanej informacji. Wskazują na to m.in. okoliczności złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej drogą elektroniczną na adres mailowy Urzędu Gminy Dąbrowa w dniu 26 maja 2017 r. poza godzinami pracy organu (w piątek o godz. 21:10) czy też wniesienie skargi w dniu 11 czerwca 2017 r., tj. w niedzielę bez podjęcia innych działań sygnalizujących organowi, że pozostaje w bezczynności.
Ponadto Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomym jest, że przed Wojewódzkimi Sądami Administracyjnymi zawisło kilkanaście spraw ze skarg T. W., reprezentowanego przez radcę prawnego M. B., na bezczynność organów w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Treść formułowanych drogą mailową wniosków jest tożsama. Strona domaga się w nich udzielenia odpowiedzi na pytania: jaka kancelaria prawna sprawuje obsługę prawną Gminy, jaka jest wysokość miesięcznego wynagrodzenia umownego brutto kancelarii prawnej z tytułu świadczenia obsługi prawnej Gminy, kiedy kończy się umowa na obsługę prawną tej kancelarii oraz, czy ww. kancelaria została wyłoniona w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych.
Również skargi kierowane do sądów administracyjnych są podobne i oparte na tych samych żądaniach. Powyższe rodzi uzasadnione wątpliwości, czy istotnie funkcją skargi jest wyłącznie doprowadzenie do uzyskania żądanej informacji (usunięcia bezczynności). Oceniając nakład pracy pełnomocnika zwrócić należy również uwagę, że aktywność radcy prawnego sprowadzała się jedynie do napisania skargi. Charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika nie przyczyniły się zatem do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Jednocześnie uwzględnić należy, że stwierdzona przez Sąd bezczynność organu nie miała charakteru rażącego, zaś Wójt Gminy Dąbrowa podjął działania mające zrealizować oczekiwanie wnioskodawcy.
Reasumując, rację ma wnoszący zażalenie Wójt Gminy Dąbrowa, że Sąd I instancji powinien zastosować art. 206 P.p.s.a., gdyż w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w tym przepisie. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym, uchylając zawarte w punkcie 4 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 3 sierpnia 2017 r. postanowienie o kosztach postępowania sądowego i orzekając o odstąpieniu w całości od zasądzenia zwrotu tych kosztów od Gminy Dąbrowa na rzecz T. W. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 188 w zw. z art. 206 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.