Postanowienie NSA z 17 marca 2011 r., I OZ 159/11

Sąd

FPOSTANOWIENIE Dnia 17 marca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 17 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1137/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi M. L. na uchwałę Rady Miasta K. z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] w przedmiocie sprzedaży lokali użytkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r., wydanym na skutek wniesionego od postanowienia referendarza sądowego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówi przyznania skarżącej M. L. prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest nieuzasadniony. Skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł. Posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2, działkę rolną o pow. [...] ha oraz dwa lokale użytkowe w Krakowie przy ul. S. i ul. B. Powyższe informacje jednoznacznie sugerują, że jest ona w stanie ponieść koszty pomocy prawnej wykwalifikowanego prawnika bez uszczerbku dla własnego koniecznego utrzymania. Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że wnioskodawczyni utrzymuje się nie tylko z niewielkiej renty, lecz dysponuje majątkiem o znacznej wartości, który stanowi dla niej źródło dodatkowego dochodu. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że bez znaczenia pozostaje, iż skarżąca przeznacza te dochody na regulowanie innych zobowiązań, w związku z czym nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Dysponowanie przez nią znacznymi zasobami oznacza, że ma ona wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty wynagrodzenia adwokata. Nie zmienia tego również fakt, iż stanowiące własność skarżącej nieruchomości są obciążone hipotekami. Wszakże spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może korzystać – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi.

Przyznanie - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną i życiową nie mogą ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym bez wywołania uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okażą się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Sąd ten zaznaczył również, iż wnioskodawczyni, inicjując postępowanie sądowe, powinna liczyć się z wydatkami związanymi z jego prowadzeniem, zatem powinna zgromadzić środki na ten cel.

Zażalenie na powyższe postanowienia wniosła M. L. W uzasadnieniu swego pisma, skarżąca podniosła, iż na skutek oddalenia złożonego przez nią wniosku została pozbawiona zagwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, prawa do sprawiedliwego sądu. Oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wspomnianym zakresie, Sąd I instancji pozbawił ją de facto możliwości wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca twierdziła, iż dysponując kwotą [...] zł miesięcznie nie może poczynić oszczędności, które zostałyby przeznaczone na wynagrodzenie adwokata. Nie może także zrezygnować z uiszczania rat zaciągniętych przez siebie kredytów. Okoliczność, iż M. L. dysponuje znacznym majątkiem nie oznacza, że posiada zdolność finansową. Jej zdaniem, Sądy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powinny szczególnie wnikliwie badać, każdy z przedstawionych przez stronę dowodów. W miarę zaś wątpliwości, żądać od strony stosowanych wyjaśnień.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub częściowym - gdy udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa uzasadnia wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, że chociaż M. L. uzyskuje niewielką rentę, dysponuje znacznym majątkiem, w którego skład wchodzą: dom jednorodzinny o pow. [...] m2, działka rolna oraz dwa lokale użytkowe w Krakowie przy ul. S. i ul. B., z których uzyskuje znaczne dochody. Dochodów tych zresztą skarżąca nie uwzględniła na formularzu, uwypuklając jedynie swoje zobowiązania. Odnosząc się do uzyskiwanych dochodów ograniczyła się wyłącznie do przedstawienia informacji o rencie oraz do lakonicznego oświadczenia, że dochody z najmu lokali przeznacza na spłatę zadłużenia. Sąd nie uzyskał natomiast żadnej informacji o ich wysokości chociażby na podstawie umów zawartych z najemcami tych lokali.

Tak wybiórcze prezentowanie informacji dotyczących stanu majątkowego i zdolności finansowej M. L., czyni jej wniosek mało wiarygodnym, a tym samym nie zasługującym na uwzględnienie. Ponownie wymaga podkreślenia, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie pomocy w takiej właśnie formie. Wszakże jest ona zarezerwowana dla osób, które znajdują się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich ciężką sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżąca nie wykazała, iż do tej grupy się kwalifikuje.

Podkreślenia przy tym wymaga, iż sam fakt dysponowania przez skarżąca zdolnością kredytową może świadczyć, o tym, iż dysponuje ona potencjałem ekonomicznym umożliwiającym spłatę tego rodzaju zobowiązań.

Odnosząc się z kolei do pozostałych podniesionych przez skarżąca zarzutów należało uznać, iż również nie zasługują one na uwzględnienie. Stanowisko to odnosi się zwłaszcza do zarzutu naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Zgodnie z powołanym przepisem każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się, aby zaskarżone orzeczenie naruszało wynikające z tego przepisu uprawnienia strony. Odmowa przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy z uwagi na nie spełnianie przez nią kryteriów opisanych w art. 246 pkt 2 p.p.s.a., nie wyłącza prawa strony do kontroli wydanego w I instancji wyroku. Brak również podstaw aby uznać, że Sąd Wojewódzki wydając zaskarżone postanowienie, dokonał arbitralnej oceny jej sytuacji majątkowej uwzględniając przy tym wybiórczo przedstawione przez skarżącą dowody, których całokształt jednoznacznie świadczy o tym, iż skarżąca dysponuje środkami na pokrycie wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Z tego też względu należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 stycznia 2011 r. zasadnie odmówił M. L. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.